Vì sao con cái không thành đạt? 7 thói quen xấu của người cha nhiều gia đình mắc phải

Người cha đứng tựa tường, mải lướt điện thoại. Khi vợ hỏi ý kiến về học phí, anh ta mới buông một câu hỏi qua loa. Thế nhưng, vừa nghe giáo viên nhắc lại mức phí, anh lập tức nổi nóng, cho rằng lớp học “vô bổ”, “phí tiền”, rồi kéo vợ con rời đi. Người mẹ lúng túng cúi đầu xin lỗi, còn ánh mắt háo hức của cậu bé bảy, tám tuổi bỗng chốc lặng xuống.

Chứng kiến cảnh ấy, tôi không khỏi chạnh lòng. Là một ông bố dành nhiều thời gian đưa đón con và tham gia các buổi họp phụ huynh, tôi đã gặp không ít tình huống tương tự. Dù xã hội ngày càng đề cao vai trò của phụ nữ, trong nhiều gia đình, quyền quyết định chuyện quan trọng – đặc biệt là chi tiêu cho con cái – vẫn nằm trong tay người cha. Có người cân nhắc vì tương lai lâu dài, nhưng cũng có người vô tình dùng sự áp đặt của mình để bóp nghẹt những cơ hội đầu đời của con.

Thực tế, cha mẹ nào cũng mong con thành công. Nhưng điều dễ bị bỏ quên là: trẻ em như tờ giấy trắng, còn nét vẽ đầu tiên thường đến từ chính gia đình. Người cha, dù bận rộn đến đâu, mỗi lời nói và hành động đều để lại dấu ấn lâu dài trong hành trình trưởng thành của con.

Qua nhiều năm quan sát, tôi nhận ra rằng không ít đứa trẻ bị gắn mác “không thành đạt” thực chất lớn lên trong môi trường thiếu sự khích lệ và tầm nhìn. Trong những gia đình ấy, người cha thường mắc hai “thói quen” đáng lo.

Thứ nhất là sự hạn hẹp trong nhận thức.

“Nghèo” ở đây không phải thiếu tiền, mà là thiếu tầm nhìn. Khi con muốn thử sức với một môn năng khiếu hay hoạt động mới, phản ứng đầu tiên lại là phủ nhận: chỉ những gì trực tiếp giúp tăng điểm số hoặc kiếm tiền mới được coi là hữu ích.

Nhưng những trải nghiệm như học nhạc, vẽ hay thư pháp có thể rèn sự tập trung, tính kiên trì và khả năng cảm thụ – những kỹ năng mềm quan trọng cho tương lai. Nhiều nghiên cứu giáo dục cũng chỉ ra rằng trẻ được khuyến khích khám phá đa dạng sẽ sáng tạo, tự tin và linh hoạt hơn khi trưởng thành.

Thứ hai là sự tính toán ngắn hạn trong đầu tư cho giáo dục.

Có những gia đình không thiếu điều kiện, nhưng lại dè dặt khi chi cho việc học của con vì cho rằng “không cần thiết lúc này”. Họ nhìn vào khoản tiền trước mắt mà quên đi giá trị tích lũy lâu dài. Sự chậm trễ hoặc từ chối cơ hội phù hợp có thể khiến trẻ mất đi nền tảng quan trọng cho các giai đoạn sau.

Suy cho cùng, điều giới hạn một đứa trẻ đôi khi không phải hoàn cảnh vật chất, mà là tầm nhìn của người lớn. Khi cha mẹ dám mở rộng suy nghĩ và tin vào tiềm năng của con, cánh cửa tương lai mới thực sự được mở ra.

Sự thiếu hụt cảm xúc: biến gia đình thành nơi trút giận

Đây có lẽ là điều gây tổn thương sâu sắc nhất.

Một người cha thiếu sự ổn định cảm xúc thường dễ nổi nóng và vô thức bộc lộ những mặt tiêu cực nhất với chính người thân của mình. Như tình huống đã nhắc ở trên, chỉ vì không hài lòng với học phí, anh ta lập tức quát mắng vợ con. Có thể trong suy nghĩ của anh, đó là cách “lo toan” và “tiết kiệm” cho gia đình. Nhưng anh không nhận ra rằng những cơn nóng giận mất kiểm soát đang từng ngày bào mòn cảm giác an toàn của con trẻ.

Trong tâm lý học có khái niệm “lây lan cảm xúc” – cảm xúc của cha mẹ có thể truyền sang con cái như một dòng điện vô hình. Đặc biệt, người cha thường được xem là trụ cột tinh thần của gia đình. Khi người cha điềm tĩnh, con cái cảm thấy vững vàng. Ngược lại, nếu ông thường xuyên mất kiểm soát, trẻ dễ trở nên lo âu, nhạy cảm, thậm chí hình thành tính khí nóng nảy tương tự.

Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng trẻ lớn lên trong môi trường thiếu ổn định về cảm xúc có nguy cơ gặp vấn đề về tinh thần cao hơn đáng kể so với những trẻ được nuôi dưỡng trong bầu không khí tích cực. Các em либо thu mình, sợ hãi và luôn cố làm hài lòng người khác, либо trở nên cáu gắt, phản ứng thái quá trước những chuyện nhỏ nhặt.

Suy cho cùng, ba “thói quen xấu” ấy không bắt nguồn từ việc người cha có nhiều hay ít tiền, mà từ sự thiếu nhận thức và thiếu tự điều chỉnh bản thân.

Sau thời gian làm bố toàn thời gian, tôi hiểu rằng làm cha không chỉ là kiếm tiền, mà còn là học cách trở thành người dẫn đường đúng đắn cho con. Nuôi dạy con, thực chất cũng là hành trình cha mẹ hoàn thiện chính mình.