Cúng Rằm tháng 12 Âm lịch nên cúng mặn hay cúng chay? Chuyên gia lý giải chi tiết

Rằm tháng Chạp (15 tháng 12 Âm lịch) là một trong những lễ cúng quan trọng trước thềm Tết Nguyên đán, đồng thời cũng là ngày rằm được người Việt đặc biệt coi trọng trong năm. Vào dịp này, nhiều gia đình chuẩn bị mâm lễ để thắp hương, tưởng nhớ tổ tiên và bày tỏ lòng thành kính với thần linh.

Rằm tháng Chạp nên cúng mặn hay cúng chay?

Không ít người cho rằng ngày rằm cần cúng chay để giữ sự thanh tịnh, trong khi nhiều gia đình vẫn quen chuẩn bị mâm cỗ mặn nhằm thể hiện lòng thành. Sự khác biệt trong quan niệm này khiến nhiều người băn khoăn không biết đâu mới là cách làm đúng. Để hiểu rõ, cần nhìn nghi lễ cúng rằm dưới góc độ phong tục truyền thống, tín ngưỡng dân gian và đời sống hiện đại.

Về bản chất, lễ cúng rằm mang ý nghĩa tri ân, tưởng nhớ và duy trì sự kết nối tâm linh giữa con cháu với thần linh, gia tiên. Đây được xem là thời điểm âm – dương hài hòa, thích hợp để con người cầu mong bình an, may mắn. Giá trị cốt lõi của nghi lễ không nằm ở mâm cỗ mặn hay chay, mà ở sự trang nghiêm, thanh tịnh và tấm lòng thành kính của người cúng.

Từ xa xưa, ngày rằm tượng trưng cho sự viên mãn, đủ đầy, vì vậy các nghi lễ đều hướng đến sự chỉn chu và sạch sẽ. Mâm lễ có thể linh hoạt theo điều kiện mỗi gia đình, miễn sao giữ được sự tôn nghiêm và trọn vẹn về mặt tinh thần.

Cúng chay trong ngày rằm

Cúng chay thường gắn với quan niệm giữ sự thanh tịnh và hạn chế sát sinh trong ngày rằm để cầu sự an hòa. Đặc biệt, trong Phật giáo, việc dâng mâm chay thể hiện tinh thần từ bi, tránh tạo nghiệp sát, nên nhiều gia đình thờ Phật hoặc hướng đến đời sống tâm linh nhẹ nhàng thường ưu tiên hình thức này.

Trong nhịp sống hiện đại, mâm cúng chay cũng được nhiều gia đình lựa chọn bởi sự gọn gàng, dễ chuẩn bị, sạch sẽ và phù hợp với những người bận rộn, nhất là ở khu vực thành thị.

Nhiều gia đình vẫn duy trì cúng mặn

Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, việc cúng mặn bắt nguồn từ quan niệm “mâm cao cỗ đầy”, thể hiện sự chu đáo và lòng hiếu kính đối với tổ tiên. Với những gia đình coi trọng nếp xưa, mâm cúng rằm thường có các món quen thuộc như thịt luộc, cá kho, bát canh… tượng trưng cho sự đủ đầy, sung túc và ấm no.

Tại nhiều vùng quê, thói quen cúng mặn vẫn được duy trì bởi quan niệm rằng ông bà, tổ tiên sẽ “hưởng” những hương vị gần gũi với đời sống thường ngày của con cháu. Đây cũng là cách để gìn giữ nét sinh hoạt tâm linh gắn liền với bữa cơm gia đình truyền thống.

Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, lễ vật không quyết định sự linh thiêng của nghi lễ. Quan niệm “trọng tâm chứ không trọng lễ” cho rằng dù là mâm chay hay mâm mặn, chỉ cần được chuẩn bị bằng tấm lòng thành kính thì ý nghĩa tâm linh vẫn trọn vẹn. Gia tiên được tưởng nhớ bằng sự chân thành, chứ không phải bởi sự cầu kỳ hay giá trị của lễ vật.

Dưới góc nhìn phong thủy ứng dụng, năng lượng tốt của nghi lễ đến từ sự sạch sẽ, ngăn nắp và ý thức thành tâm của gia chủ, chứ không phụ thuộc vào việc mâm cúng là chay hay mặn.

Cúng chay hay mặn cần dựa vào đối tượng thờ cúng

Cả hai hình thức đều phù hợp nếu lựa chọn đúng đối tượng:

• Nếu trong nhà có bàn thờ Phật, mâm cúng rằm dâng Phật bắt buộc là mâm chay để giữ sự thanh tịnh.

• Khi cúng gia tiên, gia chủ có thể linh hoạt chọn mâm chay hoặc mâm mặn tùy theo truyền thống gia đình.

• Với lễ cúng Thổ Công – Thần Linh, mâm lễ có thể đơn giản, không nhất thiết phải là mâm mặn.

Nhìn chung, không có quy định bắt buộc về hình thức mâm cúng rằm. Gia chủ nên lựa chọn cách cúng phù hợp với văn hóa thờ tự của gia đình mình.

Dù cúng chay hay mặn, lễ vật cần đảm bảo tươi mới, sạch sẽ, không sử dụng thức ăn ôi thiu hay đồ nấu lại từ thực phẩm cũ. Bàn thờ nên được lau dọn gọn gàng trước khi cúng để tạo không gian trang nghiêm. Nước sạch và hoa tươi là những lễ vật không thể thiếu, tượng trưng cho sự thanh khiết. Hương có thể thắp một hoặc ba nén tùy thói quen, không cần quá câu nệ hình thức. Việc khấn vái nên ngắn gọn, rõ ràng, chủ yếu bày tỏ lòng kính và cầu mong bình an.

Có thể cúng rằm tháng Chạp trước ngày 15 không?

Trong cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình khó sắp xếp thời gian cúng đúng ngày 15 Âm lịch do công việc cuối năm bận rộn. Theo quan niệm xưa, nếu không thể cúng đúng ngày rằm tháng Chạp, gia chủ có thể tiến hành sớm hơn một vài ngày, miễn vẫn giữ được sự trang nghiêm và lòng thành.

Tuy nhiên, không nên cúng quá sớm. Nếu cần cúng trước, gia chủ nên chọn ngày gần rằm nhất như ngày 14 hoặc 13 Âm lịch. Mâm cúng và nghi thức vẫn cần được thực hiện đầy đủ, chỉnh chu.

Năm nay, rằm tháng Chạp rơi vào thứ Ba, ngày 14/1 Dương lịch. Với những gia đình bận rộn, có thể sắp xếp cúng từ ngày 14 tháng Chạp (tức thứ Hai, ngày 13/1). Thời điểm cúng phù hợp nhất là vào buổi sáng hoặc chiều tối, tránh cúng quá muộn. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành kính và tấm lòng tưởng nhớ tổ tiên trong ngày rằm cuối năm.