Đề xuất tăng lương cơ sở 2026: Mức lương mới, động lực mạnh cho cán bộ, công chức, viên chức

Đòn bẩy cho hệ thống công

Cách đây hai năm, Quỳnh Anh – sinh viên tốt nghiệp loại giỏi – đã quyết định từ bỏ công việc tại một công ty tư nhân để thi tuyển vào ngành công chức, trở thành cán bộ thuế. Với Quỳnh Anh, đây là ước mơ từ thời còn ngồi trên ghế nhà trường. Tuy nhiên, đồng lương công chức lại là nỗi băn khoăn lớn:

“Lương của em hơn 8 triệu đồng/tháng – Quỳnh Anh chia sẻ – sống ở Hà Nội với khoản tiền đó rất chật vật. Em thuê trọ mất hơn 3 triệu đồng/tháng, còn lại phải chi cho ăn uống, đi lại, nên nhiều khi phải xin thêm từ gia đình. Giờ nghe tin lương cơ sở tăng, em cũng thấy đỡ áp lực hơn một chút.”

Câu chuyện của Quỳnh Anh phản ánh thực trạng chung trong khu vực công. Mức lương cơ sở hiện tại là 2,34 triệu đồng/tháng – nền tảng tính toán cho nhiều khoản phụ cấp và chế độ khác – vẫn còn thấp so với mức thu nhập trung bình trên thị trường lao động. Theo Bộ Nội vụ, lương cơ sở chỉ bằng khoảng 56,12% mức lương tối thiểu vùng bình quân trong khu vực doanh nghiệp, tạo ra sự “vênh” đáng kể giữa khu vực công và tư.

Anh Trần Văn Minh, kỹ sư công tác tại một đơn vị sự nghiệp công lập ở TP.HCM, cho biết nhiều đồng nghiệp đã chuyển sang doanh nghiệp tư nhân vì mức lương cao hơn: “Cùng một vị trí, bên ngoài trả gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi. Nếu chỉ nhìn thu nhập, rất khó giữ người.” Với anh Minh, việc tăng lương cơ sở là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để tạo ra sự cạnh tranh thực sự.

Không chỉ tác động đến thu nhập, việc điều chỉnh lương cơ sở còn mang ý nghĩa lớn về động lực làm việc. Trong hệ thống công, nơi áp lực công việc cao nhưng thu nhập hạn chế, lương là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tinh thần và hiệu suất lao động. Dự thảo của Bộ Nội vụ nhấn mạnh việc tăng lương cơ sở sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác và đạo đức công vụ. Như vậy, lương không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là công cụ quản trị, giúp cán bộ, công chức gắn bó, cống hiến và giảm thiểu các hành vi tiêu cực xuất phát từ áp lực tài chính.

Tuy nhiên, việc tăng lương không thể tách rời bối cảnh kinh tế vĩ mô. Các chuyên gia cho rằng mức tăng cần cân đối với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tốc độ tăng trưởng GDP để bảo đảm thu nhập thực tế của người lao động không bị giảm. Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, tiền lương khu vực công khác biệt so với lương tối thiểu trên thị trường: “Lương tối thiểu thị trường áp dụng cho lao động giản đơn, trong khi khu vực công chủ yếu là lao động trình độ chuyên môn, kỹ thuật. Mức lương cơ sở cần phản ánh đúng trình độ và năng lực của nguồn nhân lực công.”

Đề xuất tăng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7/2026 không chỉ tác động tới cán bộ, công chức, viên chức mà còn ảnh hưởng đến các khoản trợ cấp xã hội, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội… giúp hàng triệu người, đặc biệt là các nhóm yếu thế, cải thiện thu nhập.

Bài toán ngân sách vẫn là thách thức lớn. Khi lương cơ sở tăng, tổng chi ngân sách cho tiền lương và các khoản liên quan cũng tăng theo. Các chuyên gia cảnh báo nếu tăng lương mà không đồng thời cải cách bộ máy, tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả làm việc, tác động chính sách sẽ hạn chế.

Tăng lương cơ sở được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình cải cách tiền lương, hướng tới hệ thống công bằng, minh bạch và phù hợp cơ chế thị trường. Với Quỳnh Anh, điều quan trọng không phải là con số lớn: “Chỉ mong lương đủ sống, để yên tâm làm việc.” Mong muốn giản dị này cũng chính là mục tiêu của chính sách tiền lương – bảo đảm thu nhập, tạo sự ổn định và niềm tin cho những người vận hành bộ máy công.

Nhiều nhóm đối tượng được đề xuất tăng lương

Theo đề xuất của Bộ Nội vụ, mức lương cơ sở mới sẽ là căn cứ để tính lương trong các bảng lương, phụ cấp, thực hiện các chế độ theo quy định pháp luật, đồng thời dùng để tính hoạt động phí, sinh hoạt phí và các khoản trích, chế độ liên quan theo mức lương cơ sở.

Dự thảo nêu rõ 9 nhóm đối tượng được hưởng lương và phụ cấp áp dụng mức lương cơ sở mới gồm:

• Cán bộ, công chức từ Trung ương đến cấp xã, theo Điều 1 Luật Cán bộ, công chức.
• Viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập, theo Điều 1 Luật Viên chức.
• Người làm việc theo chế độ hợp đồng lao động trong các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập, áp dụng Nghị định số 111/2022/NĐ-CP và Nghị định số 204/2004/NĐ-CP.
• Người làm việc trong chỉ tiêu biên chế tại các hội được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động, theo Nghị định số 126/2024/NĐ-CP.
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng và lao động hợp đồng thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam.
• Sĩ quan, hạ sĩ quan hưởng lương, công nhân công an và lao động hợp đồng thuộc Công an nhân dân.
• Người làm việc trong tổ chức cơ yếu.
• Hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc Quân đội; hạ sĩ quan và chiến sĩ nghĩa vụ thuộc Công an nhân dân.
• Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Trong 9 nhóm trên, ngoại trừ hạ sĩ quan và binh sĩ thuộc quân đội; hạ sĩ quan và chiến sĩ nghĩa vụ thuộc công an; và người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, 7 nhóm còn lại đều thuộc đối tượng được áp dụng chế độ tiền thưởng.