Xây nhà trên đất nhà chồng: Ly hôn có được chia đôi không?

Bạn đọc D.T.B (Bắc Giang) hỏi: “Vợ chồng tôi cưới nhau năm 2000. Sau khi cưới, chúng tôi sống cùng nhà bố mẹ chồng. Khoảng 1 năm sau, bố mẹ chồng cho vợ chồng tôi một mảnh đất khoảng 450m2 nhưng chỉ nói miệng.

Sau đó, vợ chồng tôi đã bỏ tiền xây nhà 2 tầng trên đất và ở đấy từ đó đến nay. Năm 2001, chồng tôi đã làm thủ tục kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên hộ gia đình do chồng tôi đứng đại diện.

Sau thời gian chung sống, do tôi chỉ sinh được 2 con gái nên chồng tôi muốn ly hôn để lấy người khác, mong sinh được con trai nối dõi. Khi ra tòa giải quyết ly hôn, chồng tôi nói rằng, mảnh đất mà vợ chồng con cái chúng tôi đang ở là của nhà chồng nên tôi không được chia. Nhà thì làm từ năm 2001 đã xuống cấp không còn giá trị sử dụng nên tôi không được tài sản gì.

Tôi thấy chồng tôi rất vô lý. Vì đất bố mẹ chồng cho sau khi chúng tôi cưới, nhà là do hai vợ chồng cùng xây dựng từ năm 2001, chẳng lẽ giờ ly hôn tôi không được quyền lợi gì?

Xin hỏi luật sư, trường hợp này tôi có được quyền yêu cầu chia tài sản là nhà và đất không? Tôi phải làm gì để đòi được quyền lợi cho mình khi ly hôn?".

Về vấn đề pháp lý bạn hỏi, Luật sư tư vấn như sau:

Khoản 1 Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 (tương ứng với khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định về tài sản chung của vợ chồng như sau:

1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và những thu nhập hợp pháp khác của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và những tài sản khác mà vợ chồng thoả thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng. Quyền sử dụng đất mà vợ hoặc chồng có được trước khi kết hôn, được thừa kế riêng chỉ là tài sản chung khi vợ chồng có thoả thuận.

Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất.

Đối chiếu với quy định của pháp luật, căn nhà 2 tầng là do hai vợ chồng bạn bỏ tiền ra xây nên đây tài sản chung của vợ chồng. Khi ly hôn nếu các bên không thể thỏa thuận được, bạn có quyền yêu cầu tòa chia theo quy định của pháp luật.

Về nguyên tắc, tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có xem xét hoàn cảnh của mỗi bên, tình trạng tài sản, công sức đóng góp của mỗi bên vào việc tạo lập, duy trì, phát triển tài sản này. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập; Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật hoặc theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần giá trị chênh lệch.

Đối với diện tích đất 450m2, tại Án lệ số 03/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 6.4.2016 và được công bố theo Quyết định số 220/QĐ-CA ngày 6.4.2016 của Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao có nội dung: "Trường hợp cha mẹ đã cho vợ chồng người con một diện tích đất và vợ chồng người con đã xây dựng nhà kiên cố trên diện tích đất đó để làm nơi ở, khi vợ chồng người con xây dựng nhà thì cha mẹ và những người khác trong gia đình không có ý kiến phản đối gì; vợ chồng người con đã sử dụng nhà, đất liên tục, công khai, ổn định và đã tiến hành việc kê khai đất, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì phải xác định vợ chồng người con đã được tặng cho quyền sử dụng đất".

Như vậy, căn cứ Án lệ số 03/2016/AL, trường hợp cha mẹ chồng bạn đã cho vợ chồng bạn đất (tuy chỉ nói miệng), nhưng vợ chồng bạn đã xây nhà 2 tầng trên đất, ở từ đó đến nay và chồng bạn đã đi kê khai làm thủ tục cấp giấy chứng nhận vào năm 2001. Bố mẹ chồng bạn và tất cả các anh chị em trong gia đình đều biết việc xây nhà và không có ý kiến gì, cũng không ai có đơn từ khiếu nại về việc xây nhà, cấp đất. Điều này thể hiện ý chí của gia đình cha mẹ là đã cho vợ chồng bạn diện tích đất nêu trên. Từ đó, có căn cứ xác định diện tích đất này là tài sản chung của vợ chồng bạn. Khi ra tòa giải quyết ly hôn, bạn có quyền yêu cầu chia tài sản chung đối với phần đất này. Tuy nhiên, khi chia phải coi chồng bạn có công sức đóng góp nhiều hơn để chia theo công sức của mỗi bên và cần phải căn cứ vào nhu cầu về chỗ ở để chia hiện vật cho các bên nhằm đảm bảo quyền lợi cho các bên.