Quan sát lâm sàng cho thấy, phần lớn các trường hợp xuất huyết não không xảy ra âm thầm, mà thường liên quan chặt chẽ đến một số "thời điểm nguy hiểm" trong cuộc sống hàng ngày của bệnh nhân.
5 thời điểm sau thường đi kèm với sự dao động đột ngột của huyết áp, trở thành "giọt nước tràn ly" làm tổn thương thêm các mạch máu não mỏng manh:
1. Uống rượu
Việc tiêu thụ rượu, đặc biệt là uống quá nhiều và nhanh, là một yếu tố nguy cơ rõ ràng gây xuất huyết não.
Rượu có thể kích thích trực tiếp thành mạch máu, ban đầu gây giãn mạch, sau đó có thể gây co thắt trở lại; đồng thời, rượu kích thích hệ thần kinh trung ương, làm tăng nhịp tim và huyết áp.
Sự co thắt và giãn mạch đột ngột này, cùng với sự dao động như tàu lượn siêu tốc của huyết áp, có thể dễ dàng gây ra xuất huyết não. Nhiều trường hợp xuất huyết não đột ngột trong các kỳ nghỉ lễ có liên quan chặt chẽ đến việc tiêu thụ rượu.
Phòng ngừa: Hạn chế tối đa việc uống rượu; người bị cao huyết áp nên cố gắng kiêng rượu. Tránh rủ rê người khác uống rượu hoặc tham gia các cuộc nhậu; khi ăn ngoài, chỉ nên uống một lượng nhỏ rượu hoặc thay thế rượu bằng trà. Tránh tắm hoặc tham gia các hoạt động gắng sức ngay sau khi uống rượu.
2. Khi thức dậy vào buổi sáng
Thời gian sáng sớm (đặc biệt là từ 4 giờ sáng đến 11 giờ sáng) là "thời điểm nguy hiểm" đối với tim mạch và mạch máu não.
Khi cơ thể chuyển từ trạng thái "tốc độ thấp, năng lượng thấp" trong khi ngủ sang trạng thái "tốc độ cao, năng lượng cao" khi thức dậy, hoạt động thần kinh giao cảm tăng lên, nhịp tim và lưu lượng máu tăng nhanh, và huyết áp tự nhiên đạt đỉnh đầu tiên trong ngày (tức là "đỉnh huyết áp buổi sáng").
Vào thời điểm này, máu tương đối nhớt và các mạch máu kém đàn hồi hơn; những thay đổi đột ngột về tư thế có thể làm tăng thêm gánh nặng cho hệ thống tim mạch và mạch máu não.
Phòng ngừa: Hãy nhớ "Ba quy tắc một phút" sau khi thức dậy, nằm trên giường một phút, sau đó ngồi trên giường một phút, rồi ngồi ở mép giường một phút, và cuối cùng từ từ đứng dậy. Hãy chắc chắn đứng dậy chậm rãi để hệ tim mạch có đủ thời gian thích nghi. Tập thể dục buổi sáng không nên quá sớm hoặc quá sức.
3. Khi tiếp xúc với kích thích nóng hoặc lạnh
Khi cơ thể con người đột ngột chuyển từ môi trường trong nhà ấm áp sang môi trường ngoài trời lạnh giá.
Hoặc tiếp xúc với nước lạnh (như bơi lội mùa đông hoặc rửa mặt bằng nước lạnh), các mạch máu dưới da sẽ co lại nhanh chóng để duy trì nhiệt độ cơ thể, dẫn đến tăng sức cản mạch ngoại biên và tăng huyết áp đáng kể.
Đối với những người có sức khỏe mạch máu não kém, sự căng thẳng đột ngột này có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Phòng ngừa: Vào mùa đông, hãy đề phòng cái lạnh bằng cách đội mũ và quàng khăn khi ra ngoài. Sử dụng nước ấm để rửa mặt và giặt quần áo. Những người có bệnh tim mạch hoặc bệnh lý mạch máu não nên tránh bơi lội vào mùa đông và tắm nước lạnh đột ngột. Khi tắm, nhiệt độ nước nên gần với nhiệt độ cơ thể, và nên làm ấm phòng tắm trước để tránh chênh lệch nhiệt độ quá lớn.
4. Khi làm việc quá sức và kiệt sức
Thiếu ngủ kéo dài, mệt mỏi quá mức và làm việc hoặc tập luyện cường độ cao liên tục có thể khiến cơ thể luôn trong trạng thái căng thẳng. Sự kích thích kéo dài của hệ thần kinh giao cảm dẫn đến huyết áp nền tăng cao, nhịp tim tăng và tích tụ các chất thải chuyển hóa, làm rối loạn môi trường bên trong cơ thể.
Lúc này, các mạch máu não giống như một sợi dây cao su bị kéo căng quá mức, mất đi tính đàn hồi và trở nên dễ vỡ hơn; một sự dao động huyết áp không chủ ý duy nhất cũng có thể trở thành "giọt nước tràn ly".
Phòng ngừa: Duy trì sự cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, giữ lịch trình đều đặn và đảm bảo ngủ đủ giấc. Tránh thức khuya liên tục và các kiểu làm việc quá sức. Học cách nghỉ ngơi, chia nhỏ công việc hoặc bài tập cường độ cao, và đảm bảo tăng cường độ tập luyện dần dần và trong khả năng của bản thân.
5. Khi ho hoặc nôn mửa dữ dội
Ho hoặc nôn mửa dữ dội có cơ chế sinh lý tương tự như việc rặn khi đi đại tiện. Ho và nôn mửa dữ dội có thể gây tăng áp suất nhanh chóng trong khoang ngực và bụng, áp suất này nhanh chóng truyền đến khoang sọ não, dẫn đến tăng đồng thời áp suất nội sọ và huyết áp, có khả năng gây xuất huyết não.
Phòng ngừa: Tích cực điều trị ho mãn tính, viêm phế quản mãn tính và các bệnh lý tiềm ẩn khác để kiểm soát triệu chứng. Khi nôn, cố gắng nằm nghiêng để tránh sặc và theo dõi huyết áp. Nếu ho và nôn dữ dội và thường xuyên, hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức và thông báo cho bác sĩ về tiền sử tăng huyết áp của bạn.
Tác giả: Mỹ Dạ