Rau thối Tây Bắc: Đặc sản “mùi lạ” gây tò mò, lên bàn ăn Hà Nội giá cao vẫn cháy hàng

Từ “rau bốc mùi” trong rừng đến đặc sản được săn đón

Rau thối, tiếng Thái gọi là Pắc Nam, là loại dây leo mọc tự nhiên trong rừng các tỉnh vùng núi Tây Bắc như Sơn La, Điện Biên hay Lai Châu. Cây có lá kép màu xanh thẫm, mọc đối xứng, thân và cành phủ đầy gai nhọn, thường quấn chặt vào cây khác để vươn lên đón sáng.

Sở dĩ có cái tên “rau thối” vì mùi hương khá nồng, đứng xa vài mét vẫn có thể nhận ra. Với người lần đầu tiếp xúc, mùi ấy dễ khiến họ liên tưởng đến sầu riêng. Nhưng với đồng bào bản địa, đó lại là mùi của mùa, của rừng và của ký ức.

Rau thối không được trồng đại trà. Cứ khoảng tháng 3, tháng 4, khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện, đọt non mọc tua tủa. Người dân lại rủ nhau vào rừng hái “lộc trời”, cho vào gùi mang về chợ bán hoặc cung cấp cho nhà hàng phục vụ khách du lịch. Chính tính mùa vụ và phụ thuộc tự nhiên khiến sản lượng rau không nhiều, càng làm tăng giá trị của nó.

Ở các chợ vùng cao, rau thối thường có giá khoảng 30.000 đồng/kg. Nhưng khi về đến Hà Nội, mức giá có thể tăng lên 70.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn tùy thời điểm. Dù vậy, loại rau này vẫn hút khách nhờ yếu tố “rau rừng sạch” và hương vị khác biệt so với các loại rau quen thuộc nơi đô thị.

Vì sao mùi nồng nhưng ăn lại “nghiện”?

Điều thú vị là, mùi hăng nồng của rau thối lại không hoàn toàn giống với hương vị khi thưởng thức. Khi được xào tỏi hoặc nấu canh theo cách của người Thái, rau có vị ngai ngái, bùi và ngọt hậu. Cảm giác béo nhẹ quyện cùng chút hương nồng vương nơi cổ họng khiến nhiều người ăn một lần rồi nhớ mãi.

Không ít du khách lần đầu gọi món chỉ vì tò mò. Họ e dè khi nghe tên, nhưng khi đĩa rau thối xào tỏi được dọn ra, mùi hăng ban đầu đã dịu lại. Thay vào đó là hương thơm đặc trưng, khác lạ nhưng không hề khó chịu. Càng nhai kỹ, vị ngọt và độ giòn càng rõ rệt.

Một đặc điểm quan trọng là rau thối sau khi hái sẽ giảm dần độ giòn và mùi đặc trưng theo thời gian. Vì vậy, nếu muốn giữ trọn hương vị, rau nên được chế biến càng sớm càng tốt. Đây cũng là lý do nhiều nhà hàng vùng cao ưu tiên dùng rau mới hái trong ngày, còn tiểu thương ở Hà Nội phải nhập hàng nhanh và bán hết sớm.

Sự “gây nghiện” của rau thối đến từ chính sự tương phản: cái tên gây e ngại, mùi hương gây tranh cãi, nhưng hương vị lại chinh phục vị giác. Trong bối cảnh ẩm thực bản địa ngày càng được quan tâm, những món ăn như rau thối trở thành trải nghiệm đáng thử, thay vì chỉ là món rau dân dã.

Khi đặc sản bản địa bước ra thị trường rộng lớn

Những năm gần đây, xu hướng tìm về thực phẩm tự nhiên, rau rừng, đặc sản vùng miền khiến rau thối được chú ý nhiều hơn. Tại Hà Nội, nhiều tiểu thương cho biết cứ vào mùa là khách hỏi mua liên tục. Có ngày bán được cả chục cân, thậm chí có người đặt số lượng lớn làm quà biếu.

Tuy nhiên, do rau mọc hoang trong rừng và không được trồng đại trà, nguồn cung luôn hạn chế. Người bán khó dám nhận đơn quá nhiều vì sợ không đủ hàng. Điều này vô tình tạo nên tâm lý “mùa nào thức nấy”, khiến thực khách càng trân trọng hơn giá trị của sản vật theo mùa.

Sự hiện diện của rau thối ở đô thị cũng cho thấy sức hút ngày càng mạnh của ẩm thực Tây Bắc. Du khách sau chuyến đi thường muốn mang chút hương vị núi rừng về làm quà cho người thân. Một bó rau thối vì thế không chỉ là thực phẩm, mà còn là ký ức của hành trình, của trải nghiệm văn hóa.

Trong bối cảnh du lịch nội địa phục hồi và nhu cầu khám phá ẩm thực bản địa tăng cao, những món ăn như rau thối có nhiều cơ hội xuất hiện nhiều hơn trên bàn ăn thành phố. Tuy nhiên, việc khai thác cần đi kèm ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên rừng, tránh thu hái ồ ạt làm cạn kiệt tự nhiên.

Rau thối, từ một loại rau dại gắn với bữa cơm giản dị của đồng bào Thái, nay đã trở thành đặc sản được săn đón. Câu chuyện của nó phản ánh rõ một xu hướng: người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng mở lòng với những hương vị lạ, miễn là chúng mang theo giá trị thật và trải nghiệm đáng nhớ.