Từ quả rừng bị bỏ quên đến “vàng đen” của núi đồi
Trám đen là loài cây bản địa gắn bó lâu đời với vùng trung du và miền núi phía Bắc. Cây thường mọc xen kẽ trong rừng, ven đồi, bờ nương, ít khi được trồng bài bản. Suốt nhiều năm, trám chỉ đơn thuần là thứ quả theo mùa, đến kỳ chín rụng đầy gốc, người dân hái về ăn cho vui hoặc để mặc cho chim thú.
Chỉ vài năm trở lại đây, trám đen mới thực sự được chú ý. Khi các đặc sản vùng cao dần được người thành phố tìm kiếm, trám đen với màu vỏ sẫm, dáng quả thon dài, hương vị lạ miệng nhanh chóng lọt vào “tầm ngắm”. Thứ quả từng gắn với bữa ăn quê giờ xuất hiện trong các khu chợ đặc sản, cửa hàng thực phẩm sạch, thậm chí được đặt trước từ đầu mùa.
Giá trám vì thế tăng mạnh. Nếu trước kia chỉ vài chục nghìn đồng mỗi cân, nay mức phổ biến đã lên 100.000–150.000 đồng/kg. Những mẻ trám to, đều quả, ít xước, được tuyển kỹ có thể chạm ngưỡng cao hơn. Vào cao điểm mùa vụ, trám đen thường xuyên rơi vào tình trạng khan hàng, có tiền chưa chắc mua được ngay.
Vì sao trám đen đắt đỏ mà vẫn được săn tìm?
Không phải ngẫu nhiên trám đen được ví như “vàng đen” của núi rừng. Thứ nhất, trám chỉ có theo mùa, thường rộ trong thời gian ngắn. Không thể trồng ồ ạt để thu hoạch quanh năm, sản lượng phụ thuộc nhiều vào tự nhiên.
Thứ hai, việc thu hái trám không hề nhẹ nhàng. Cây trám cao, tán rộng, quả mọc ở đầu cành. Người hái phải leo trèo khéo léo, tỉa từng chùm sao cho không gãy cành, không làm dập quả. Thu sớm, trám còn xanh, vị chát nhiều; để muộn, quả dễ dính nhựa, giảm độ ngon. Tất cả đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.
Nhưng yếu tố giữ chân người mua lâu dài chính là hương vị. Trám đen sống có vị chát nhẹ, song sau khi om hoặc ngâm nước ấm, phần cùi mềm ra, lộ rõ vị bùi béo rất riêng. Khi nhai, trám dẻo, thơm, không ngấy, càng ăn càng thấy lạ miệng. Chính cái vị “không giống ai” này khiến nhiều người lần đầu thử là nhớ mãi.
Từ trám, có thể chế biến đủ món dân dã: xôi trám tím sẫm bắt mắt, trám om chấm muối lạc, nham trám trộn gia vị, hay trám kho cá, kho thịt. Khi được đập dập cả hạt, phần nhân ngấm vào thịt quả, tạo nên mùi thơm rất đặc trưng, làm món ăn trở nên khác biệt so với những nguyên liệu quen thuộc.
“Lộc trời” thành nguồn thu mới của người dân
Sự đổi thay của trám đen không chỉ nằm ở giá bán. Quan trọng hơn, cách người dân nhìn nhận về loại cây này cũng đã khác. Trước đây, vì trám mất nhiều năm mới cho quả, lại khó chăm sóc, nên hiếm ai trồng với mục đích kinh tế. Nay, khi trám trở thành mặt hàng được ưa chuộng, nhiều hộ đã chủ động ươm giống, cải tạo vườn đồi để trồng trám.
Một cây trám trưởng thành có thể cho thu hoạch đều mỗi năm. Vào vụ, nếu được mùa, nguồn thu từ trám đủ để bù đắp chi phí sinh hoạt, thậm chí mang lại khoản dư đáng kể cho người dân miền núi. Trám từ chỗ là “quả rừng” nay góp phần tạo sinh kế, giữ chân người dân gắn bó với đất đai.
Không dừng ở quả tươi, một số nơi đã thử nghiệm chế biến trám thành sản phẩm bảo quản dài ngày như trám muối, trám ngâm, song số lượng chưa nhiều. Phần lớn người tiêu dùng vẫn chuộng trám tươi, tự sơ chế để giữ trọn hương vị nguyên bản.
Ngoài giá trị ẩm thực, trám đen còn được đánh giá cao về mặt dinh dưỡng. Loại quả này chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất béo thực vật, phù hợp với xu hướng ăn uống lành mạnh. Dù hình thức không bắt mắt, trám đen vẫn chinh phục người ăn bằng sự mộc mạc và dư vị rất riêng.
Kết bài
Từ thứ quả từng bị bỏ quên giữa núi rừng, trám đen đã có hành trình “lên đời” đầy bất ngờ. Mỗi mùa trám không chỉ mang theo hương vị bùi béo của quê nhà mà còn mở ra hướng đi mới cho người dân vùng cao. Trong nhịp sống hiện đại, chính những đặc sản giản dị như trám đen lại trở thành cầu nối, đưa ký ức làng quê đến gần hơn với bàn ăn của phố thị.
