Tăng lương hưu 4,5% kèm 200.000 đồng: Nhóm lương thấp được ưu tiên nâng mạnh hơn

Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng, Bộ Nội vụ đưa ra hai phương án điều chỉnh lương hưu

Theo đó, phương án thứ nhất đề xuất tăng 4,5% kèm thêm 200.000 đồng/tháng đối với một số nhóm, tính trên mức hưởng của tháng 6/2026, trong khi các nhóm còn lại được điều chỉnh tăng 8%.

Phương án thứ hai áp dụng cách tăng đồng loạt 8% trên mức hưởng của tháng liền kề trước thời điểm điều chỉnh đối với toàn bộ đối tượng thuộc diện áp dụng.

Ưu điểm và hạn chế của 2 phương án

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Trần Văn Trung (Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng mỗi phương án đều có những mặt tích cực và hạn chế riêng, thể hiện hai cách tiếp cận khác nhau giữa nguyên tắc bảo hiểm và mục tiêu an sinh xã hội.

Theo ông Trung, phương án tăng đồng loạt theo tỷ lệ có ưu điểm là đơn giản, minh bạch, dễ triển khai và đảm bảo nguyên tắc “đóng - hưởng”, tức người đóng nhiều sẽ được hưởng mức tăng tương xứng. Tuy nhiên, hạn chế là không cải thiện rõ rệt thu nhập của nhóm có mức lương hưu thấp. Thậm chí, khoảng cách giữa các nhóm có thể tiếp tục nới rộng do người có lương cao được tăng nhiều hơn về giá trị tuyệt đối.

Ngược lại, phương án tăng 4,5% kèm 200.000 đồng/tháng được đánh giá có tính điều tiết tốt hơn. Việc kết hợp giữa mức tăng theo tỷ lệ và khoản bổ sung cố định giúp nhóm có thu nhập thấp được hưởng mức tăng cao hơn về tỷ lệ, từ đó góp phần thu hẹp chênh lệch.

Ví dụ, người có lương hưu 3 triệu đồng/tháng sẽ được tăng khoảng 335.000 đồng (tương đương hơn 11%), trong khi người nhận 10 triệu đồng/tháng tăng khoảng 650.000 đồng (tương đương khoảng 6,5%). Như vậy, người thu nhập thấp tăng ít hơn về số tiền nhưng lại cao hơn về tỷ lệ, còn nhóm thu nhập cao thì ngược lại.

Theo đánh giá, phương án “lai” này giúp kéo nhóm thu nhập thấp tăng nhanh hơn, qua đó góp phần nâng cao tính công bằng trong hệ thống hưu trí.

Thiết kế chính sách hợp lý và truyền thông đủ minh bạch

Dù được đánh giá có nhiều ưu điểm, phương án “lai” vẫn có những tác động nhất định đến nguyên tắc “đóng - hưởng”. Việc bổ sung phần tăng cố định không hoàn toàn gắn với mức đóng góp có thể làm giảm tính tương xứng giữa đóng và hưởng, dù chưa làm thay đổi bản chất của cơ chế bảo hiểm.

Ngoài ra, sự điều chỉnh về lợi ích giữa các nhóm cũng dễ tạo ra phản ứng tâm lý. Theo phân tích của chuyên gia, những người có mức đóng góp cao có thể cảm thấy phần tăng của mình “ít hơn tương đối” so với nhóm thu nhập thấp, từ đó nảy sinh cảm giác thiệt thòi.

Hiện tượng này chủ yếu đến từ tâm lý so sánh, khi người hưởng không chỉ nhìn vào mức tăng của bản thân mà còn đặt trong tương quan với người khác.

Tuy vậy, PGS.TS Trần Văn Trung cho rằng đây là phản ứng mang tính tự nhiên mỗi khi có sự thay đổi về phân bổ lợi ích. Trong một hệ thống an sinh hiện đại, việc cân bằng giữa công bằng theo đóng góp và công bằng xã hội là điều khó tránh khỏi nhưng cần thiết.

Theo ông, vấn đề không nằm ở việc loại bỏ phương án “lai”, mà là cách thiết kế chính sách sao cho hợp lý, đồng thời truyền thông rõ ràng, minh bạch để tạo sự đồng thuận và hạn chế các phản ứng tiêu cực.

Trong bối cảnh hiện nay, cách điều chỉnh kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ và hỗ trợ có mục tiêu vẫn được xem là phù hợp. Cách tiếp cận này vừa duy trì nguyên tắc đóng - hưởng ở mức cơ bản, vừa tăng cường vai trò điều tiết của chính sách an sinh, hướng tới sự công bằng và bền vững trong dài hạn.