Tăng lương hưu thế nào cho hợp lý? Hướng dẫn chi tiết mới nhất 2026

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến đóng góp về dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng. Theo dự thảo, cùng thời điểm lương cơ sở tăng 8% (từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng), Bộ Nội vụ đề xuất hai phương án tăng lương hưu, trợ cấp, áp dụng từ ngày 1-7-2026.

Hai phương án điều chỉnh

Phương án 1: Kết hợp điều chỉnh theo số tương đối (tỉ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền cụ thể). Cụ thể, kể từ ngày 1-7, lương hưu, trợ cấp sẽ tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng so với mức hưởng của tháng 6-2026.

Phương án 2: Tăng 8% trên toàn bộ mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng đối với tất cả nhóm hiện hưởng.

Những góp ý từ người dân

Một bạn đọc giấu tên đề xuất: “Nên tăng lương hưu 8%, đồng thời bù thêm một khoản cho những người nghỉ hưu trước 1995, bởi trước năm 1995 chưa có cơ quan BHXH.”

Một bạn đọc khác cho rằng: “Phương án 1 khá phù hợp, nhưng vẫn chưa giải quyết vấn đề với những người có lương hưu thấp sau 1995. Hiện còn rất nhiều người hưởng lương hưu thấp dưới 3,5 triệu đồng, họ thường tham gia công tác trước và sau 1995, chịu ảnh hưởng lương thời bao cấp, nên khi nghỉ hưu đời sống không đảm bảo. Chính phủ nên xem xét hỗ trợ ưu tiên cho nhóm này. Đối với những người tham gia công tác từ 1985 trở đi và hưởng theo kinh tế thị trường, tăng theo tỉ lệ thấp hơn là hợp lý.”

Một ý kiến khác đề xuất: “Cần có lộ trình và tính toán hợp lý để lương hưu tối thiểu phải đảm bảo bằng mức lương tối thiểu vùng.”

Cần một cơ chế dung hòa

Từ những ý kiến đóng góp của bạn đọc, có thể thấy việc điều chỉnh lương hưu không chỉ là phép cộng – trừ đơn thuần, mà là một bài toán chính sách phức tạp, nơi hai nguyên tắc tưởng chừng song hành – công bằng và chia sẻ – đôi khi lại dẫn đến những lựa chọn khó khăn. Khi nguồn lực của quỹ Bảo hiểm xã hội Việt Nam có hạn, câu hỏi “tăng cho ai, tăng bao nhiêu, theo cách nào” quyết định trực tiếp đến sự bền vững dài hạn của hệ thống an sinh.

Trước hết, cần nhìn nhận hai cách tiếp cận đang được đặt ra. Phương án tăng đồng đều theo tỉ lệ phần trăm phản ánh nguyên tắc đóng – hưởng, đảm bảo người đóng nhiều, hưởng cao sẽ tiếp tục được điều chỉnh tương xứng. Đây là cách làm thiên về công bằng, nghĩa là “đóng góp bao nhiêu, hưởng bấy nhiêu”, củng cố niềm tin của người lao động vào hệ thống. Tuy nhiên, nếu áp dụng thuần túy, khoảng cách giữa nhóm lương hưu cao và thấp sẽ càng nới rộng, trong khi nhóm hưởng thấp – vốn dễ bị tổn thương trước biến động giá cả – lại chưa chắc được cải thiện đáng kể.

Ngược lại, phương án ưu tiên tăng nhiều hơn cho người có lương hưu thấp thể hiện tinh thần chia sẻ, hướng tới mục tiêu an sinh. Cách làm này giúp thu hẹp chênh lệch, hỗ trợ trực tiếp nhóm yếu thế – những người có thời gian đóng ngắn, mức đóng thấp hoặc thuộc giai đoạn tiền lương còn hạn chế. Song nếu “nghiêng” quá mạnh về chia sẻ, nguyên tắc đóng – hưởng có thể bị xói mòn, làm giảm động lực tham gia đầy đủ và lâu dài của lực lượng lao động hiện tại.

Vấn đề đặt ra không phải là chọn bên nào, mà là thiết kế một cơ chế dung hòa. Một chính sách hợp lý cần kết hợp cả hai nguyên tắc, thay vì tuyệt đối hóa một phía.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia áp dụng mô hình “hai tầng”: tăng cơ bản theo tỉ lệ chung để giữ nguyên tắc công bằng, đồng thời bổ sung phần điều chỉnh cao hơn cho nhóm lương hưu thấp nhằm đảm bảo tính chia sẻ. Cách làm này vừa tránh tạo cảm giác “thiệt thòi” cho người đóng nhiều, vừa giúp những người yếu thế không bị bỏ lại phía sau.

Yếu tố quan trọng hơn là khả năng chi trả của quỹ. Trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, số người hưởng tăng nhanh hơn số người đóng, nguy cơ mất cân đối quỹ là hiện hữu nếu điều chỉnh thiếu tính toán. Do đó, bất kỳ phương án tăng nào cũng cần gắn với các thông số kỹ thuật như tốc độ tăng thu quỹ, tỷ lệ đóng – hưởng, tuổi nghỉ hưu và hiệu quả đầu tư quỹ. Không thể chỉ nhìn vào nhu cầu trước mắt mà bỏ qua sức chịu đựng dài hạn của hệ thống.

Theo các chuyên gia lao động, để giảm áp lực lên quỹ, bên cạnh việc lựa chọn phương án tăng phù hợp, cần đồng bộ các giải pháp: mở rộng diện bao phủ, đặc biệt ở khu vực phi chính thức; hạn chế rút bảo hiểm một lần; nâng cao hiệu quả quản lý và đầu tư quỹ; đồng thời điều chỉnh dần các tham số như tuổi nghỉ hưu theo lộ trình định sẵn. Khi “chiếc bánh” quỹ được làm lớn hơn, dư địa điều chỉnh lương hưu theo hướng hài hòa cũng rộng hơn.

Cuối cùng, tính minh bạch và truyền thông chính sách đóng vai trò quan trọng. Người tham gia cần hiểu rõ lý do mức tăng “vừa phải” và sự khác biệt giữa các nhóm. Khi niềm tin được củng cố, những điều chỉnh kỹ thuật sẽ dễ nhận được sự đồng thuận xã hội hơn.