Trong mâm ngũ quả ngày Tết của người Việt, nải chuối xanh gần như là hình ảnh không thể thiếu, đặc biệt ở miền Bắc. Chuối không chỉ tạo thế vững vàng cho mâm quả mà còn mang ý nghĩa che chở, nâng đỡ và tụ phúc. Tuy nhiên, khi chọn chuối thắp hương ngày Tết, nhiều gia đình vô tình mắc phải những điều kiêng kỵ theo quan niệm dân gian. Vậy chọn chuối thờ như thế nào để vừa đẹp mắt vừa hợp phong tục?
Vì sao chuối xanh được ưa chuộng trên bàn thờ ngày Tết?
Theo quan niệm truyền thống, nải chuối xanh xòe rộng giống như bàn tay nâng đỡ, tượng trưng cho sự bao bọc, sum vầy và đủ đầy. Chuối thường được đặt ở dưới cùng của mâm ngũ quả để làm “đế”, phía trên là các loại quả khác như bưởi, phật thủ, cam, quýt…
Màu xanh của chuối đại diện cho hành Mộc trong ngũ hành, thể hiện sự sinh sôi, phát triển và khởi đầu thuận lợi. Vì vậy, việc chọn đúng nải chuối đẹp, đúng phong tục được xem là bước quan trọng để cầu mong một năm mới an lành.
Những điều nên tránh khi mua chuối thắp hương
1. Tránh chọn nải có số quả chẵn
Theo quan niệm dân gian, số lẻ tượng trưng cho sự phát triển và sinh khí, còn số chẵn gắn với tính âm. Do đó, khi chọn chuối thờ ngày Tết, nhiều gia đình ưu tiên nải có số quả lẻ để mang ý nghĩa may mắn, sinh sôi.
Dù đây chỉ là quan niệm truyền thống, nhưng với không khí trang trọng của ngày đầu năm, nhiều người vẫn chú trọng chi tiết này để yên tâm về mặt tinh thần.
2. Không nên chọn chuối đã chín vàng
Chuối thắp hương nên là chuối xanh già, quả đã căng tròn nhưng chưa chín. Nếu chọn chuối chín vàng, trong những ngày Tết kéo dài dễ xảy ra tình trạng rụng cuống, thâm vỏ hoặc nhanh hỏng.
Theo quan niệm xưa, hoa quả hư hỏng trên bàn thờ đầu năm bị xem là dấu hiệu không may. Vì vậy, gia chủ nên chọn chuối còn xanh, chắc tay, cuống tươi và không bị dập nát.
3. Hạn chế chọn nải chuối méo mó, mất cân đối
Một nải chuối đẹp thường có hình dáng cân đối, các quả xếp đều, cong tự nhiên và xòe rộng. Hình ảnh này được ví như bàn tay Phật đang che chở, tượng trưng cho sự bảo bọc và đoàn viên.
Ngược lại, nải chuối xiêu vẹo, quả chen chúc hoặc thưa thớt có thể khiến mâm ngũ quả thiếu hài hòa về thẩm mỹ. Trong phong tục ngày Tết, sự cân đối còn mang ý nghĩa ổn định và thuận hòa trong gia đình.
4. Nên ưu tiên chuối tiêu thay vì chuối tây
Trên thị trường có nhiều loại chuối khác nhau, nhưng chuối tiêu (chuối ta) thường được ưa chuộng hơn khi bày mâm ngũ quả. Chuối tiêu có quả dài, cong đều và nải to, dễ tạo thế nâng đỡ các loại trái cây khác.
Chuối tây thường nhỏ và ngắn hơn, ít tạo được dáng xòe đẹp. Một số gia đình vẫn dùng chuối tây cho bàn thờ Thần Tài hoặc thờ Phật, nhưng với mâm ngũ quả truyền thống, chuối tiêu xanh vẫn là lựa chọn phổ biến hơn.
5. Không chọn chuối quá non
Chuối quá non thường có cạnh sắc, quả nhỏ và dễ bị khô vỏ trong vài ngày. Khi mua, nên chọn nải chuối già vừa phải: quả đã tròn cạnh, màu xanh đậm, cuống còn nhựa tươi. Điều này giúp chuối giữ được độ tươi suốt những ngày Tết.
Lưu ý khi bày chuối trên mâm ngũ quả
Chuối thường đặt ở dưới cùng để làm nền, phía trên đặt bưởi hoặc phật thủ ở trung tâm. Các loại quả nhỏ hơn như cam, quýt, táo được xếp xen kẽ sao cho hài hòa màu sắc.
Theo quan niệm ngũ hành, mâm ngũ quả nên có đủ 5 màu tượng trưng cho Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Sự kết hợp màu sắc đa dạng không chỉ đẹp mắt mà còn gửi gắm mong ước về phú – quý – thọ – khang – ninh trong năm mới.
Tùy vùng miền, cách bày mâm ngũ quả có sự khác biệt:
- Miền Bắc thường có chuối xanh, bưởi hoặc phật thủ, hồng, đào, quýt.
- Miền Trung linh hoạt theo điều kiện khí hậu, ưu tiên trái cây sẵn có.
- Miền Nam ít dùng chuối mà chuộng mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài… theo lối chơi chữ cầu – vừa – đủ – xài.
Dù khác biệt, nguyên tắc chung vẫn là quả to, nặng đặt phía dưới; quả nhỏ đan xen phía trên để tạo thế vững chắc.
Một số mẹo nhỏ giúp chuối tươi lâu
- Không rửa chuối trước khi bày lên bàn thờ.
- Tránh đặt chuối gần nơi có ánh nắng trực tiếp.
- Không để chung với trái cây đã chín vì dễ làm chuối nhanh vàng.
Những chi tiết nhỏ này giúp mâm ngũ quả giữ được sự trang trọng và tươi mới trong suốt dịp Tết.
