Gà cúng là lễ vật quen thuộc và mang ý nghĩa quan trọng trong các dịp thờ cúng như ngày rằm, mùng 1, giỗ chạp hay lễ Tết của người Việt. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn băn khoăn không biết nên đặt gà cúng quay đầu ra hay quay vào mới đúng phong tục và hợp phong thủy.
Tại sao người Việt thường chọn gà trống choai để cúng?
Trước hết, gà trống trong quan niệm dân gian tượng trưng cho những phẩm chất tốt đẹp như dũng mãnh, hiên ngang và tỉnh thức. Tiếng gáy của gà trống báo hiệu bình minh, xua tan bóng tối, được xem là biểu tượng của sự khởi đầu mới, mang đến năng lượng tích cực và may mắn. Khi dâng gà trống lên bàn thờ, gia chủ gửi gắm mong muốn về một cuộc sống thuận lợi, hanh thông và nhiều điều tốt lành.
Sở dĩ chọn gà trống choai – tức là gà trống mới lớn, chưa quá già – là vì đây là thời điểm con gà đạt độ đẹp và ngon nhất. Gà choai thường có thân hình cân đối, thịt săn chắc, da vàng óng, khi luộc lên sẽ có màu sắc bắt mắt, thể hiện sự tươm tất, trang trọng của mâm cúng. Nếu dùng gà quá già, thịt sẽ dai, hình dáng không còn đẹp; còn gà quá non thì thân nhỏ, thiếu sự đầy đặn, không phù hợp để dâng lễ.
Ngoài ra, gà trống còn mang ý nghĩa “ngũ đức” theo quan niệm xưa, bao gồm: văn (mào đỏ như mũ quan), võ (cựa sắc), dũng (dám chiến đấu), nhân (gọi đàn khi có thức ăn) và tín (gáy đúng giờ). Chính vì hội tụ những phẩm chất này, gà trống được xem là lễ vật thể hiện sự trang nghiêm và thành kính khi dâng lên tổ tiên, thần linh.
Đặt gà thế nào trên bàn thờ?
Theo ông Hà Thanh (Trung tâm Nghiên cứu cổ học Phương Đông – Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam), mọi người quan niệm có được con gà cúng như ý sẽ yên tâm đón một năm mới tốt đẹp. "Với mâm cúng giao thừa nên đặt đầu gà quay ra đường để đón ngài Tân niên hành khiển đi qua (theo quan niệm dân gian thì mỗi năm Thiên đình lại thay toàn bộ quan quân trông nom việc hạ giới. Cúng Giao thừa là tiễn đưa quan quân cai quản năm cũ và đón quan quân cai quản năm mới). Riêng gà đặt cúng trên ban thờ, cần phải đặt gà quay đầu vào trong bát hương với tư thế há miệng, chân quỳ, cánh duỗi tự nhiên.
Tư thế này được coi là "con gà biết kêu, biết gáy, đang chầu". Không đặt gà quay đầu ra, vì cho đó là gà "không chịu chầu". “Bày gà cúng nếu đặt đầu quay ra phía ngoài sẽ đẹp mắt hơn. Còn quay đầu vào trong thì phao câu chổng ra ngoài, không đẹp mắt. Nhưng đó chỉ là hình thức đẹp, chứ không có ý nghĩa gì", ông Hà Thanh cho biết.
Cũng theo ông Hà Thanh, khi cúng lễ thì nên để nguyên cả con gà trống vừa đẹp mắt, vừa nghiêm cẩn. Một số gia đình thích dùng gà mái thì phải chặt bày ra đĩa, không được để cả con.
Cách luộc gà cúng ngon
Chọn gà trống choai kích thước vừa phải, khỏe mạnh, da săn chắc, không ốm yếu bệnh tật. Làm sạch gà và buộc chéo cánh trước khi luộc.
Khi luộc, cho gà từ lúc nước lạnh, không thả vào nước sôi vì sẽ khiến da bị co lại và dễ nứt. Cho thêm vào nồi một ít muối, vài lát gừng và một củ hành tây để gà thơm và ngọt hơn. Đun lửa vừa đến khi nước sôi thì hạ nhỏ lửa, giữ mức sôi lăn tăn trong khoảng 10 phút. Sau khi tắt bếp, nên để gà ngâm thêm trong nước nóng khoảng 20 phút để thịt chín đều, không bị đỏ xương.
Khi vớt gà ra, thả ngay vào nước lạnh hoặc nước đá để da săn lại, không bị thâm và giữ được độ giòn. Sau đó, có thể quét một lớp mỏng mỡ gà hoặc nước nghệ lên da để tạo màu vàng óng đẹp mắt. Cuối cùng, bày gà nguyên con lên đĩa, chỉnh lại dáng cho cân đối và hướng đầu vào bát hương. Làm đúng các bước này, bạn sẽ có một con gà cúng vừa đẹp, vừa thơm ngon, đảm bảo sự trang trọng cho mâm lễ.
