Không ít người khi chọn thực phẩm thường ưu tiên các loại củ như cà rốt, khoai lang, khoai tây, củ cải vì cho rằng chúng nằm trong đất, ít bị phun thuốc trực tiếp nên ít nguy cơ nhiễm hóa chất hơn rau ăn lá.
Nhận định này có một phần cơ sở, nhưng chưa đủ để kết luận. Bởi thuốc bảo vệ thực vật không chỉ tồn tại trên bề mặt lá mà còn có thể đi vào cây, bám trên đất hoặc tồn tại trong môi trường trồng trọt.
1. Vì sao rau ăn lá thường được chú ý nhiều hơn về dư lượng thuốc?
Các loại rau ăn lá như rau cải, rau muống, xà lách, cải ngọt có đặc điểm là phần lớn bộ phận thu hoạch nằm trên mặt đất. Lá có diện tích tiếp xúc lớn, nhiều lớp bề mặt và thường là nơi người trồng phun thuốc để phòng trừ sâu ăn lá, rệp, nấm bệnh.
Nếu thuốc được sử dụng không đúng liều lượng, phun quá gần ngày thu hoạch hoặc không tuân thủ thời gian cách ly, dư lượng có thể còn lại trên rau.
Đặc biệt, rau ăn lá thường được thu hoạch sau thời gian sinh trưởng tương đối ngắn, khiến việc tuân thủ thời gian cách ly trở nên rất quan trọng. Tuy nhiên, không phải cứ rau ăn lá là nguy hiểm, bởi dư lượng còn phụ thuộc vào loại thuốc, cách sử dụng và quy trình canh tác.
2. Củ nằm dưới đất có thực sự tránh được thuốc bảo vệ thực vật?
Cà rốt, củ cải, khoai tây, khoai lang và nhiều loại củ khác có phần thu hoạch nằm trong đất. Điều này có thể giúp chúng ít tiếp xúc trực tiếp với một số loại thuốc được phun trên tán lá.
Tuy nhiên, cây trồng hấp thụ chất từ đất thông qua bộ rễ. Một số hoạt chất có khả năng di chuyển trong cây, được rễ hấp thụ rồi vận chuyển đến các bộ phận khác. Ngoài ra, thuốc bảo vệ thực vật có thể đi vào đất do quá trình xử lý đất, tưới tiêu hoặc rửa trôi từ bề mặt cây trồng.
Điều đó có nghĩa là củ nằm dưới đất không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không có dư lượng thuốc. Nguy cơ cao hay thấp còn phụ thuộc vào đặc tính của hoạt chất, cách sử dụng thuốc và điều kiện canh tác.
3. Có loại rau củ nào dễ tồn dư thuốc hơn không?
Không thể xếp tất cả rau ăn lá vào nhóm nguy cơ cao và tất cả củ dưới đất vào nhóm nguy cơ thấp. Mỗi loại cây có đặc điểm hấp thụ, sinh trưởng và khả năng giữ lại dư lượng khác nhau.
Chẳng hạn, một số loại rau lá có bề mặt dễ giữ lại thuốc phun, trong khi một số loại củ có thể hấp thụ hoạt chất tồn tại trong đất. Ngược lại, nếu rau ăn lá được trồng đúng quy trình, sử dụng thuốc hợp lý và thu hoạch sau thời gian cách ly, dư lượng có thể nằm trong giới hạn cho phép.
Vì vậy, điều đáng quan tâm không phải chỉ là rau mọc trên hay dưới mặt đất, mà là nguồn gốc và quy trình sản xuất.
4. Làm thế nào để giảm nguy cơ tồn dư thuốc khi ăn rau củ?
Dù mua rau ăn lá hay củ dưới đất, người tiêu dùng đều có thể chủ động giảm nguy cơ tiếp xúc với một số chất tồn dư bằng những cách đơn giản.
- Ưu tiên rau củ có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất theo quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm.- Rửa rau dưới vòi nước sạch, tách từng lá để loại bỏ đất cát và chất bám trên bề mặt.
- Với cà rốt, củ cải, khoai tây, khoai lang, nên rửa sạch đất rồi gọt vỏ khi phù hợp với cách chế biến.
- Loại bỏ những phần dập nát, úa hỏng hoặc bám nhiều đất bẩn.- Không nên tự ý ngâm rau trong nước muối đặc, giấm hoặc baking soda với suy nghĩ có thể loại bỏ hoàn toàn thuốc bảo vệ thực vật.
- Nấu chín thực phẩm đúng cách, nhưng cũng cần hiểu rằng nhiệt độ không thể phá hủy tất cả các loại hoạt chất tồn dư.Một lưu ý quan trọng là rửa và gọt vỏ chỉ có thể giúp giảm một phần chất bám trên bề mặt hoặc gần bề mặt, không bảo đảm loại bỏ được các hoạt chất đã thấm sâu vào mô thực vật.
5. Đi chợ nên chọn rau ăn lá hay củ dưới đất để an tâm hơn?
Nếu phải lựa chọn giữa một bó rau cải không rõ nguồn gốc và một củ cà rốt có nguồn gốc sản xuất rõ ràng, nhiều người có thể nghiêng về cà rốt. Nhưng nếu củ cà rốt được trồng trong môi trường ô nhiễm hoặc sử dụng thuốc không đúng quy định thì chưa chắc đã an toàn hơn.
Ngược lại, rau ăn lá được sản xuất theo quy trình kiểm soát tốt, thu hoạch đúng thời gian cách ly vẫn có thể là thực phẩm an toàn.
Cách lựa chọn hợp lý nhất là không loại bỏ hoàn toàn rau ăn lá để chuyển sang ăn củ. Mỗi nhóm thực phẩm đều cung cấp những dưỡng chất khác nhau. Rau lá thường giàu vitamin C, folate và vitamin K; các loại củ lại có thể cung cấp tinh bột, chất xơ, carotenoid và nhiều vi chất khác.
Ăn đa dạng thực phẩm, thay đổi các loại rau củ theo mùa và ưu tiên nguồn cung đáng tin cậy vẫn là cách tốt hơn để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
