Trong kho tàng triết lý phương Đông, nhiều lời dạy của cổ nhân dù ngắn gọn nhưng hàm chứa những kinh nghiệm sống đúc kết qua nhiều thế hệ. Một trong những câu nói được nhắc đến nhiều là: “Nghèo không động tam nghệ, giàu không gần tam nhân”. Lời răn này không chỉ phản ánh quan niệm sống thận trọng của người xưa mà còn mang giá trị thực tiễn rõ nét trong xã hội hiện đại.
Vậy “tam nghệ” và “tam nhân” được hiểu như thế nào? Vì sao người ở hoàn cảnh nghèo khó cần tránh “ba lối”, còn người giàu có lại nên dè chừng “ba hạng người”?
Khi chưa có nền tảng, người nghèo nên tránh ba “lối nguy”
Theo cách hiểu của cổ nhân, “tam nghệ” không bó hẹp trong ba nghề cụ thể, mà chỉ ba hướng mưu sinh tiềm ẩn rủi ro cao, đặc biệt nguy hiểm với những người chưa có vốn, kinh nghiệm và điểm tựa tài chính.
Thứ nhất, những hình thức làm ăn rủi ro lớn
Không ít người vì mong muốn thoát nghèo nhanh chóng đã lao vào các mô hình đầu tư được quảng bá là “lợi nhuận cao”, “sinh lời nhanh”. Tuy nhiên, phần lớn các hình thức này đi kèm rủi ro lớn, thậm chí mang tính may rủi hoặc thiếu minh bạch.
Với người chưa có tiềm lực, chỉ một lần thất bại cũng có thể khiến họ rơi vào cảnh nợ nần chồng chất, ảnh hưởng lâu dài đến cuộc sống và gia đình. Cổ nhân cho rằng, người nghèo cần sự ổn định trước khi nghĩ đến đột phá, bởi không có “đệm an toàn” để gánh hậu quả.
Thứ hai, con đường mưu sinh trái pháp luật
Trong lúc khó khăn, có người bị cám dỗ bởi những lợi ích trước mắt từ các hoạt động phi pháp. Tuy nhiên, cái giá phải trả thường vượt xa những gì họ nhận được. Khi mất đi tự do và danh dự, không chỉ cá nhân mà cả gia đình cũng phải gánh chịu hệ lụy.
Người xưa dạy rằng, nghèo càng phải giữ đạo, bởi một sai lầm nhỏ trong lúc túng quẫn có thể khép lại cả tương lai.
Thứ ba, hợp tác làm ăn thiếu ràng buộc rõ ràng
Hùn vốn, góp sức là lựa chọn phổ biến của nhiều người ít vốn. Nhưng khi thiếu hợp đồng minh bạch, thiếu sự thống nhất về quyền lợi và trách nhiệm, mâu thuẫn rất dễ phát sinh. Không ít trường hợp vừa mất tiền, vừa đổ vỡ các mối quan hệ thân thiết.
Với người nghèo, tài sản đã ít thì càng cần thận trọng, tránh đặt niềm tin sai chỗ.
Khi đã đủ đầy, người giàu nên tránh ba hạng người dễ mang họa
Ngược lại, khi đã có tiền bạc, địa vị và uy tín, con người cũng đối mặt với những rủi ro khác. “Tam nhân” trong lời dạy của cổ nhân chính là ba kiểu người mà người giàu cần giữ khoảng cách.
Thứ nhất, những mối quan hệ tình cảm ngoài chuẩn mực
Khi đời sống vật chất dư dả, không ít người đánh mất sự tỉnh táo trước những cám dỗ tình cảm. Những mối quan hệ sai lệch này có thể phá hủy hạnh phúc gia đình, làm tổn hại danh tiếng và thậm chí kéo theo hệ lụy pháp lý.
Cổ nhân coi đây là “mầm họa” lớn, bởi sắc dục dễ làm lu mờ lý trí, khiến người thành công tự tay đánh mất những gì đã gây dựng.
Thứ hai, người mang danh “quý nhân” nhưng có ý đồ lợi dụng
Khi đã có vị thế, người giàu thường thu hút những cá nhân tìm cách tiếp cận để trục lợi. Họ có thể khoác lên mình vỏ bọc giúp đỡ, kết nối, nhưng thực chất là tìm cách chi phối hoặc hưởng lợi từ sự tin tưởng.
Lời khuyên của người xưa là: hãy trân trọng ân nghĩa, nhưng không lệ thuộc. Sự độc lập mới giúp người giàu giữ được thế chủ động lâu dài.
Thứ ba, những người từng mang lòng đối địch
Thành công dễ kéo theo sự đố kỵ. Có những người từng bất hòa hoặc ganh ghét trong quá khứ, khi thấy bạn đạt được vị thế cao hơn, có thể tìm cách tiếp cận trở lại với thái độ thân thiện. Tuy nhiên, đằng sau đó đôi khi là toan tính lợi dụng hoặc gây tổn hại.
Càng đứng cao, con người càng cần tỉnh táo để phân biệt đâu là thiện chí thật sự.
“Nghèo không động tam nghệ, giàu không gần tam nhân” không phải lời khuyên cứng nhắc, càng không mang tính phán xét. Đó là bài học về sự tỉnh táo, biết mình đang ở đâu và cần làm gì để tránh rủi ro.
Dù trong hoàn cảnh thiếu thốn hay sung túc, giữ vững đạo đức, hành xử có chừng mực và suy nghĩ dài hạn vẫn là nền tảng giúp mỗi người sống an yên và bền vững theo thời gian.
