Nhưng không phải gia đình nào cũng cần đặt, và cũng không có chuyện cứ là con trưởng mới được phép dùng bộ đồ thờ này.
Đỉnh đồng, đôi hạc đặt thế nào trên ban thờ?
Với ban thờ gia tiên có diện tích tương đối rộng, cách bài trí phổ biến là đặt đỉnh đồng ở vị trí trung tâm, phía sau bát hương. Đỉnh thường nằm ở trục giữa của ban thờ để tạo thế cân đối, không nên đặt lệch sang một bên.
Đôi hạc được bố trí hai bên đỉnh đồng, tạo thế đối xứng. Hạc thường đứng trên lưng rùa, hướng vào phía đỉnh đồng hoặc tạo thành bố cục cân bằng với trung tâm ban thờ. Khi nhìn trực diện, ba món đồ này tạo thành một cụm chính giữa: đỉnh ở giữa, đôi hạc ở hai bên gọi là bộ tam sự.
Một số gia đình ban thờ rộng, còn có thể có thêm đôi chân nến gọi là bộ Ngũ sự.
Tuy nhiên, không nên vì muốn ban thờ trông “đủ bộ” mà đặt quá nhiều đồ. Ban thờ cần có khoảng thoáng để việc thắp hương, lau dọn được thuận tiện. Nếu đỉnh đồng và đôi hạc quá lớn so với diện tích ban thờ, chúng có thể che khuất bát hương hoặc các đồ thờ quan trọng khác, khiến tổng thể trở nên chật chội.
Đỉnh đồng có nhất thiết phải đặt sau bát hương?
Thông thường, đỉnh đồng được đặt phía sau bát hương và ở vị trí trung tâm. Cách sắp xếp này vừa tạo bố cục rõ ràng vừa giúp đỉnh không chắn phía trước khu vực thờ chính.
Bát hương vẫn là vật phẩm quan trọng trong không gian thờ cúng nên không nên đặt đỉnh đồng ở phía trước che khuất hoàn toàn bát hương. Đặc biệt với những ban thờ nhỏ, cần cân nhắc kích thước đỉnh trước khi mua thay vì cố đặt đủ bộ.
Một số gia đình đặt đỉnh đồng ở giữa, hai bên là đôi hạc nhưng phía trước vẫn giữ khoảng trống cần thiết cho bát hương và các vật phẩm thờ khác. Đây là cách bài trí vừa đẹp mắt vừa thuận tiện khi sử dụng.
Có phải chỉ con trưởng mới được đặt đỉnh đồng và đôi hạc?
Đây là quan niệm nhiều người vẫn truyền miệng nhưng không nên hiểu thành một quy tắc bắt buộc. Trong thực tế, việc có đặt đỉnh đồng và đôi hạc hay không phụ thuộc chủ yếu vào không gian thờ, điều kiện gia đình và truyền thống riêng của từng dòng họ.
Con trưởng thường là người đảm nhiệm việc thờ cúng chính trong gia đình hoặc được giao gìn giữ bàn thờ tổ tiên của dòng họ. Vì vậy, trong một số gia đình, ban thờ nhà trưởng được đầu tư bộ đồ thờ đầy đủ và quy mô hơn. Từ đó mới hình thành quan niệm rằng đỉnh đồng, đôi hạc là đồ thờ dành riêng cho nhà trưởng.
Nhưng không nên suy rộng thành việc các con thứ hoặc những gia đình không phải nhà trưởng thì “không được phép” đặt. Nếu một gia đình có không gian thờ gia tiên riêng, có nhu cầu sử dụng và lựa chọn kích thước phù hợp thì hoàn toàn có thể bài trí đỉnh đồng, đôi hạc một cách trang nghiêm.
Điều cần tránh không phải là “nhà thứ có được đặt hay không” mà là đặt sai đối tượng thờ, bài trí lộn xộn hoặc chạy theo hình thức.
Một lưu ý khi bài trí đỉnh đồng và đôi hạc
Đỉnh đồng và đôi hạc nên được đặt cân đối, chắc chắn, tránh vị trí dễ va chạm hoặc rơi đổ. Hạc không nên đặt quá sát mép ban thờ, còn đỉnh đồng cần có khoảng cách phù hợp với các vật phẩm xung quanh.
Nếu ban thờ có nhiều bát hương, ngai thờ, bài vị hoặc các đồ thờ khác, nên tính tổng thể trước khi sắp xếp. Không nên áp dụng máy móc một sơ đồ cho mọi gia đình bởi mỗi ban thờ có kích thước, đối tượng thờ và tập tục riêng.
Điều quan trọng nhất là xác định rõ mình đang thờ ai, không gian thờ rộng hay hẹp và truyền thống gia đình như thế nào. Khi ba yếu tố này phù hợp, việc có dùng đỉnh đồng và đôi hạc hay không không còn là câu chuyện “con trưởng hay con thứ”.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chiêm nghiệm theo quan niệm dân gian
