Đây mới là lúc nên cân nhắc thay bát.
1. Bát bị nứt, rạn hoặc sứt miệng
Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy chiếc bát không còn phù hợp để sử dụng lâu dài. Những vết nứt dù nhỏ cũng có thể trở thành nơi bám cặn thức ăn và khó làm sạch hoàn toàn.
Với bát sứ, thủy tinh hoặc các loại bát có lớp men phủ, những vị trí bị nứt hoặc sứt còn có thể tiếp tục bong ra trong quá trình sử dụng. Nếu bát đã mẻ miệng, cạnh sắc cũng dễ gây xước môi hoặc tay khi rửa.
Vì vậy, không nên tiếc một chiếc bát đã nứt hoặc sứt nhiều. Đặc biệt với bát dùng cho trẻ nhỏ, người lớn tuổi, nên thay ngay khi phát hiện dấu hiệu hư hỏng.
2. Lớp men bị trầy xước nhiều, đổi màu
Bát sứ dùng lâu ngày có thể xuất hiện nhiều đường xước nhỏ do tiếp xúc với thìa, đũa hoặc quá trình cọ rửa. Một vài vết xước nhẹ chưa nhất thiết khiến chiếc bát phải bỏ ngay, nhưng nếu bề mặt đã xuống cấp rõ rệt thì nên thay.
Đặc biệt, nếu bát có lớp trang trí, hoa văn hoặc màu sắc bất thường và xuất hiện hiện tượng bong tróc, không nên tiếp tục sử dụng. Bát dùng để đựng thức ăn nóng, chua hoặc mặn càng cần được kiểm tra kỹ.
Một chiếc bát sạch không có nghĩa là bề mặt của nó vẫn ở trạng thái tốt. Đây là điểm nhiều người thường bỏ qua khi chỉ nhìn bằng mắt thường.
3. Bát có mùi lạ hoặc khó làm sạch
Nếu đã rửa kỹ nhưng chiếc bát vẫn có mùi thức ăn, mùi dầu mỡ hoặc mùi bất thường, hãy kiểm tra tình trạng bề mặt của bát.
Những chiếc bát có bề mặt bị xước, xuống cấp hoặc có khe nứt nhỏ thường khó vệ sinh hơn. Cặn thức ăn có thể lưu lại ở những vị trí mắt thường khó nhận thấy.
Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, thay một chiếc bát mới sẽ hợp lý hơn việc cố sử dụng tiếp rồi tăng cường chất tẩy rửa để làm sạch.
4. Bát đã quá cũ và được sử dụng với tần suất cao
Không có một mốc thời gian cố định kiểu cứ dùng bao nhiêu năm là bắt buộc phải thay bát. Tuổi thọ của bát phụ thuộc vào chất liệu, chất lượng, cách sử dụng và mức độ hao mòn.
Một bộ bát được dùng hằng ngày trong nhiều năm chắc chắn sẽ chịu nhiều tác động hơn bộ bát chỉ thỉnh thoảng mới sử dụng.
Do đó, thay bát không nhất thiết phải chờ đến khi vỡ. Khi bề mặt đã xuống cấp, nhiều vết xước, màu sắc biến đổi hoặc khó vệ sinh, đó là lúc nên thay mới.
5. Bát bị nứt ngầm sau khi chịu nhiệt hoặc va đập
Đây là trường hợp đặc biệt cần chú ý. Một chiếc bát có thể nhìn bên ngoài vẫn khá nguyên vẹn nhưng đã xuất hiện đường rạn nhỏ sau khi đựng đồ quá nóng hoặc bị va đập.
Nếu phát hiện bát phát ra tiếng khác thường khi gõ nhẹ, xuất hiện đường rạn hoặc có dấu hiệu bất ổn sau một lần va đập mạnh, tốt nhất không nên tiếp tục sử dụng.
Đặc biệt, không nên dùng những chiếc bát không rõ khả năng chịu nhiệt để đựng thức ăn vừa nấu xong hoặc đưa trực tiếp vào lò vi sóng nếu nhà sản xuất không cho phép.
Có cần thay toàn bộ bát trong nhà cùng một lúc?
Không nhất thiết. Đây là một quan niệm nhiều người vẫn giữ nhưng không có cơ sở bắt buộc.
Có thể kiểm tra từng chiếc và loại bỏ những chiếc đã nứt, mẻ, bong lớp phủ hoặc xuống cấp rõ rệt. Những chiếc còn nguyên vẹn, phù hợp với mục đích sử dụng và dễ vệ sinh thì vẫn có thể tiếp tục dùng.
Nếu gia đình muốn thay bộ bát mới, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất liệu phù hợp với thực phẩm và hướng dẫn sử dụng cụ thể. Đừng chỉ chọn theo màu sắc hay kiểu dáng mà bỏ qua chất lượng.
Còn theo quan niệm dân gian, bát cơm thường gắn với chuyện ăn uống, sinh hoạt và sự đủ đầy của gia đình. Vì thế, nhiều người kiêng giữ những chiếc bát vỡ, mẻ hoặc nứt. Dù đây là quan niệm văn hóa chứ không phải kết luận khoa học, việc bỏ những chiếc bát đã hỏng cũng hoàn toàn hợp lý xét trên góc độ vệ sinh và an toàn.
Điều quan trọng nhất là đừng chờ đến khi chiếc bát vỡ trong lúc đang sử dụng mới nghĩ đến chuyện thay. Một chiếc bát vài chục nghìn đồng không đáng để đánh đổi lấy sự bất tiện hoặc nguy cơ mất an toàn khi ăn uống.
