Những tổn thương tưởng chừng chỉ để lại dấu vết trong tâm trí có thể còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất của phụ nữ. Nghiên cứu trên hơn 500.000 phụ nữ đã phát hiện mối liên hệ đáng chú ý giữa sang chấn tâm lý và lạc nội mạc tử cung, cho thấy tâm lý phụ nữ có thể gắn với nhiều khía cạnh sức khỏe hơn chúng ta vẫn nghĩ.
Sang chấn tâm lý có liên quan đến lạc nội mạc tử cung
Lạc nội mạc tử cung xảy ra khi mô tương tự nội mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung, thường ở buồng trứng, vòi trứng hoặc phúc mạc vùng chậu. Bệnh có thể gây đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu, đau khi quan hệ, ảnh hưởng tiêu hóa và khả năng sinh sản. Trên toàn thế giới, có khoảng 10 - 15% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản mắc căn bệnh này.
Một nghiên cứu được đăng trên JAMA Psychiatry, do TS. Dora Koller (Đại học Barcelona) và PGS. Renato Polimanti (Đại học Yale) thực hiện, đã phân tích dữ liệu của >500.000 phụ nữ, trong đó có hơn 30.000 người mắc lạc nội mạc tử cung. Kết quả cho thấy nhóm mắc bệnh có tỷ lệ từng trải qua các sự kiện sang chấn cao hơn đáng kể so với nhóm khỏe mạnh.
Các biến cố được ghi nhận gồm xâm hại tình dục khi trưởng thành, bạo lực thể xác, ngược đãi thời thơ ấu, mắc bệnh đe dọa tính mạng hoặc chứng kiến cái chết đột ngột của người thân. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa lạc nội mạc tử cung với PTSD và trải nghiệm bị ngược đãi, nhưng chưa đủ để khẳng định sang chấn tâm lý trực tiếp gây ra bệnh.
Mối liên hệ giữa sang chấn tâm lý với lạc nội mạc tử cung mở thêm góc nhìn về sức khỏe thể chất và tâm lý phụ nữ.
Nghiên cứu hé lộ cơ chế sinh học đáng chú ý
Các nhà nghiên cứu cho rằng phản ứng stress kéo dài sau những trải nghiệm nghiêm trọng có thể tác động đến quá trình viêm trong cơ thể. Đây là hướng đáng chú ý bởi lạc nội mạc tử cung vốn được xem là một bệnh lý viêm mạn tính, trong đó các phản ứng viêm có thể liên quan đến sự hình thành và tiến triển của tổn thương.
Sang chấn cũng có thể ảnh hưởng đến hệ thống hormone, đặc biệt là cortisol - hormone tham gia vào phản ứng của cơ thể trước căng thẳng. Khi hệ thống đáp ứng stress bị rối loạn, những thay đổi về hormone có thể tác động đến miễn dịch cũng như phản ứng viêm, qua đó tạo thêm một mắt xích giữa tâm lý phụ nữ và sức khỏe thể chất.
Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào biểu hiện gen. Sang chấn có thể ảnh hưởng lâu dài đến cách một số gen hoạt động, từ đó tác động đến miễn dịch, viêm và điều hòa hormone. Sự kết hợp giữa các yếu tố này có thể giúp giải thích mối liên hệ phức tạp giữa trải nghiệm tâm lý và lạc nội mạc tử cung.
Lạc nội mạc tử cung cũng có thể bào mòn tâm lý phụ nữ
Mối liên hệ giữa bệnh và sức khỏe tinh thần không chỉ đi theo một chiều. Nghiên cứu của Đại học Aarhus (Đan Mạch), dựa trên dữ liệu của 136.842 phụ nữ, cho thấy những người mắc lạc nội mạc tử cung có mức sử dụng thuốc chống trầm cảm và thuốc điều trị lo âu cao hơn đáng kể so với nhóm không mắc bệnh.
Lạc nội mạc tử cung gây đau kéo dài, đồng thời có thể tạo thêm gánh nặng cho tâm lý phụ nữ.
Trong 10 năm trước khi được chẩn đoán, tỷ lệ sử dụng thuốc chống trầm cảm ở nhóm mắc bệnh cao hơn 29%, còn thuốc điều trị lo âu cao hơn 16%. Trong 10 năm sau chẩn đoán, hai con số này lần lượt tăng lên 40% và 46%, cho thấy gánh nặng tâm lý có thể tồn tại trong thời gian dài chứ không kết thúc khi người bệnh biết nguyên nhân của các triệu chứng.
Theo Marie Josiasen, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Khoa Y tế Công cộng, Đại học Aarhus, cơn đau kéo dài và lo lắng về những vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản đều có thể tạo áp lực lên tâm lý phụ nữ. Việc được chẩn đoán có thể đem lại sự nhẹ nhõm, nhưng đồng thời cũng buộc người bệnh phải đối diện với thực tế sống chung cùng một căn bệnh mạn tính.
Chủ động chăm sóc sức khỏe để phòng ngừa bệnh
Các nghiên cứu hiện tại chưa đủ bằng chứng để khẳng định kiểm soát stress hoặc xử lý sang chấn có thể phòng ngừa lạc nội mạc tử cung. Vì nguyên nhân bệnh vẫn chưa được xác định hoàn toàn, phụ nữ không nên tự trách bản thân hay cho rằng những vấn đề tâm lý là nguyên nhân khiến mình mắc bệnh.
Với người từng trải qua bạo lực hoặc xâm hại tình dục, thăm khám phụ khoa đôi khi có thể khơi lại ký ức đau buồn và tạo cảm giác sợ hãi. Điều này có thể khiến họ trì hoãn việc đi khám, trong khi lạc nội mạc tử cung vốn phải mất trung bình 4 - 11 năm mới được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Chăm sóc tâm lý phụ nữ nên được đặt song song với việc theo dõi sức khỏe thể chất. Khi xuất hiện đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu kéo dài, đau khi quan hệ hoặc vấn đề về khả năng sinh sản, phụ nữ nên đi khám để tìm nguyên nhân. Nếu bệnh gây lo âu hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, hỗ trợ tâm lý cũng có thể là một phần cần thiết của quá trình điều trị.
