Giữa nhịp sống hiện đại, tục lệ Pây Tái của người Tày vẫn được gìn giữ như một sợi dây kết nối tình thân gia đình. Mỗi chuyến về ngoại là dịp con cháu trở về bên cha mẹ, gửi gắm lòng biết ơn và vun đắp nghĩa tình qua nhiều thế hệ.
Pây Tái - Phong tục “về ngoại” đặc biệt của người Tày
Trong tiếng Tày, Pây Tái có nghĩa là “về ngoại”, thể hiện việc người con gái cùng chồng con trở về thăm gia đình bên ngoại vào những dịp quan trọng trong năm. Đây là nét văn hóa lâu đời được nhiều gia đình người Tày gìn giữ như một phần trong đời sống tinh thần, đồng thời thể hiện sự gắn kết của tình thân gia đình qua nhiều thế hệ.
Tùy từng địa phương, tục Pây Tái có thể diễn ra vào mùng 2 Tết Nguyên đán hoặc dịp rằm tháng Bảy. Nếu những ngày đầu năm thường dành cho việc sum họp bên gia đình nhà nội, thì ngày về ngoại là thời điểm để người phụ nữ trở lại mái nhà nơi mình sinh ra, gặp gỡ cha mẹ và ôn lại những kỷ niệm thân quen.
Trong quan niệm của người Tày, lập gia đình không có nghĩa là người con gái mất đi sự gắn bó với cha mẹ ruột. Vì vậy, Pây Tái trở thành dịp để người con gái thực hiện đạo hiếu, còn người con rể thể hiện sự trân trọng đối với gia đình vợ, qua đó vun đắp thêm tình thân gia đình giữa hai bên nội - ngoại.
Trước ngày trở về, các gia đình thường chuẩn bị lễ vật như gà, rượu, bánh kẹo, hoa quả hoặc những sản vật quen thuộc của địa phương. Hình ảnh vợ chồng cùng con nhỏ mang theo quà biếu, vượt qua những cung đường vùng cao để về nhà ngoại đã trở thành nét đẹp quen thuộc trong đời sống người Tày.
Tục Pây Tái của người Tày góp phần gìn giữ tình thân gia đình qua nhiều thế hệ.
Tục Pây Tái trở thành biểu tượng của tình thân gia đình
Điều làm nên giá trị của tục Pây Tái không nằm ở sự cầu kỳ trong nghi lễ, mà ở ý nghĩa về tình thân gia đình được gửi gắm phía sau mỗi chuyến đi. Đây là dịp để con cháu bày tỏ lòng biết ơn với cha mẹ, đồng thời duy trì sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
Với người Tày, con rể khi trở về nhà ngoại không được xem là người xa lạ. Qua những lời hỏi thăm, chén rượu chúc mừng năm mới hay bữa cơm sum họp, mối quan hệ giữa hai bên gia đình được xây dựng bằng sự gần gũi và chân thành.
Phong tục này cũng thể hiện sự tinh tế trong cách người Tày nhìn nhận vai trò của người phụ nữ sau khi kết hôn. Khi đã về nhà chồng, người phụ nữ thường dành nhiều thời gian chăm lo cho gia đình riêng, vì vậy ngày về ngoại là dịp để họ được trở lại vị trí của một người con, được quan tâm và chăm sóc cha mẹ ruột.
Ông Đàm Văn Duy, sống tại phường Nùng Trí Cao (Cao Bằng), từng chia sẻ rằng những dịp như mùng 2 Tết Nguyên đán hay rằm tháng Bảy là thời gian quan trọng để vợ ông trở về thăm bố mẹ đẻ. Với ông, việc cùng vợ con về ngoại, ăn một bữa cơm ấm cúng chính là cách thể hiện sự trân trọng dành cho gia đình bên vợ.
Gia đình người Tày quây quần trong ngày Pây Tái, thể hiện sự gắn kết giữa con gái và cha mẹ hai bên nội - ngoại.
Mâm lễ Pây Tái có gì đặc biệt?
Bên cạnh ý nghĩa tinh thần, những lễ vật trong tục Pây Tái cũng phản ánh nét văn hóa riêng của người Tày. Mỗi món quà mang về nhà ngoại không chỉ thể hiện sự chuẩn bị chu đáo mà còn gửi gắm lòng thành kính của con cháu.
Trong dịp rằm tháng Bảy, con vịt là lễ vật quan trọng trong nhiều gia đình người Tày. Câu nói “Tháng Giêng ăn gà, tháng 7 ăn vịt” thể hiện sự gắn bó của món ăn này với đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của người dân vùng cao.
Theo quan niệm dân gian, vịt còn mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Tày, được xem là biểu tượng kết nối giữa con người với thế giới linh thiêng. Vì vậy, việc mang vịt về biếu cha mẹ vợ không đơn thuần là món quà vật chất mà còn thể hiện lòng kính trọng với bậc trưởng bối.
Ngoài vịt, mâm lễ Pây Tái thường có bánh truyền thống, rượu, trầu cau, vàng hương cùng nhiều sản vật địa phương. Sau phần lễ là bữa cơm đoàn viên với các món ăn quen thuộc như vịt nấu rau răm, vịt quay, lợn quay, rau rừng, măng… tạo nên không khí sum vầy đặc trưng của ngày về ngoại.
Mâm lễ Pây Tái với các sản vật địa phương thể hiện lòng thành kính của con cháu khi về ngoại.
Tục Pây Tái và thông điệp về tình thân gia đình hôm nay
Trong xã hội hiện đại, khi nhiều người trẻ rời quê để học tập, làm việc, những phong tục gắn với gia đình càng trở nên đáng quý. Tục Pây Tái không chỉ giúp lưu giữ bản sắc văn hóa người Tày mà còn nhắc nhở mỗi người về giá trị của sự trở về, nơi tình thân gia đình được nuôi dưỡng qua sự quan tâm và gắn kết giữa các thế hệ.
Nhiều gia đình dù sinh sống xa quê vẫn cố gắng thu xếp thời gian để về ngoại trong những dịp quan trọng. Có người vượt hàng trăm cây số đường xa chỉ để kịp ngồi bên cha mẹ trong một bữa cơm đoàn tụ, bởi điều ý nghĩa nhất không nằm ở khoảng cách mà ở sự hiện diện và những khoảnh khắc sum vầy bên người thân.
Qua nhiều thế hệ, Pây Tái đã trở thành sợi dây kết nối các thành viên trong gia đình. Trẻ nhỏ có cơ hội hiểu hơn về nguồn cội, còn thế hệ lớn tuổi tiếp tục truyền lại những phong tục, câu chuyện và giá trị văn hóa của cộng đồng.
Từ một phong tục truyền thống của người Tày, Pây Tái đã trở thành biểu tượng cho giá trị của tình thân gia đình, nơi yêu thương được vun đắp qua những lần trở về và bữa cơm sum họp. Không chỉ là nét đẹp văn hóa, phong tục này còn nhắc nhở mỗi người biết trân trọng những người thân luôn chờ đợi mình.
