Ngoại tình chưa bao giờ là một khái niệm đơn giản. Đằng sau hai chữ tưởng như quen thuộc ấy là vô vàn sắc thái tổn thương, từ sự phản bội thể xác đến những rung động tình cảm âm thầm mà nhiều người còn khó gọi tên.
Ngoại tình tinh thần hay thể xác, đâu là nỗi đau lớn hơn?
Nhiều người mặc định chỉ khi có quan hệ thể xác mới được xem là ngoại tình. Thế nhưng trên thực tế, không ít người lại cảm thấy đau đớn hơn khi biết bạn đời dành sự thân mật về mặt cảm xúc cho một người khác, dù giữa họ chưa từng chạm vào nhau.
Theo ThS. Tâm lý, nhà báo Công Vinh, một phút sa ngã về thể xác đôi khi được xem như "phút yếu lòng" bộc phát. Còn sự gắn bó cảm xúc lại phản ánh một mối liên kết sâu sắc hơn, thậm chí đã trở thành nhu cầu chia sẻ thường nhật không thể thiếu.
Điều khiến nhiều người tổn thương nhất trong câu chuyện ngoại tình không hẳn là những gì đã xảy ra giữa hai người kia, mà là cảm giác thứ vốn chỉ dành riêng cho mình nay đã bị san sẻ cho người khác. Có người sẵn sàng chấp nhận san sẻ tiền bạc, thời gian, nhưng tuyệt đối không thể tha thứ cho việc tình cảm vợ chồng bị đem "làm từ thiện" cho một ai đó.
Ngoại tình đôi khi khởi nguồn từ sự xa cách trong cảm xúc.
Vì sao một cuộc hôn nhân “đủ đầy” vẫn có thể xảy ra ngoại tình?
Một nghịch lý được ThS. tâm lý Minh Red đề cập là ngoại tình không phải lúc nào cũng xuất hiện trong một cuộc hôn nhân bất ổn. Có những người vẫn có gia đình, công việc và đời sống vật chất tương đối đầy đủ nhưng vẫn tìm kiếm một kết nối bên ngoài.
Theo cách lý giải từ “Thuyết giãn nở bản thân”, con người luôn có nhu cầu mở rộng năng lực, bản sắc và trải nghiệm của chính mình. Ở giai đoạn đầu của tình yêu, sự mới mẻ tạo ra cảm giác hưng phấn mạnh mẽ, liên quan đến các mạch khen thưởng và dopamine trong não bộ.
Khi hôn nhân bước vào giai đoạn ổn định, những điều từng mới mẻ sẽ dần trở nên quen thuộc. Một số người có thể cảm thấy bản thân bị mắc kẹt trong những vai trò quen thuộc và từ đó nảy sinh nhu cầu tìm lại một phiên bản khác của chính mình.
Ngoại tình trong trường hợp này có thể trở thành một “đường tắt” để tìm kiếm cảm giác mới mẻ. Người thứ ba đem đến một thế giới khác, những trải nghiệm khác và cách nhìn khác về bản thân, từ đó tạo cảm giác như cá nhân đang được sống lại một phần căn tính từng bị bỏ quên.
Tuy nhiên, sự hưng phấn này khó duy trì mãi. Khi mối quan hệ mới cũng trở nên quen thuộc và cảm giác mới lạ giảm xuống, khoảng trống bên trong có thể tiếp tục xuất hiện.
Sự mới mẻ từ một mối quan hệ ngoài luồng có thể tạo cảm giác hưng phấn.
Ngoại tình hiếm khi là quyết định bộc phát
Truyền thông hay khắc họa ngoại tình như một hành vi bốc đồng, nhưng tâm lý học lâm sàng lại cho rằng ngoại tình là điểm kết của một chuỗi rạn nứt âm thầm. Theo Tiến sĩ John Gottman, những tín hiệu nhỏ như một tiếng thở dài, một ánh nhìn nếu bị phớt lờ lâu ngày sẽ tích tụ thành "đứt gãy vi mô", đẩy một người vào cảnh cô đơn ngay trong chính tổ ấm.
Khi cảm giác cô đơn trong hôn nhân kéo dài, hàng rào phòng vệ tâm lý của một người sẽ suy yếu, khiến họ dễ rung động trước một sự quan tâm nhỏ bé từ bên ngoài. Ở Việt Nam - nơi mà cảm xúc thường bị xem nhẹ hơn trách nhiệm vật chất, ngoại tình đôi khi trở thành lối thoát cho những nỗ lực kết nối đã lâu không được đáp lại.
Dù xuất phát từ sự cô đơn hay khủng hoảng bản sắc, người chọn ngoại tình vẫn phải chịu trách nhiệm cho tổn thương mà họ gây ra. Để né tránh cảm giác dằn vặt, tâm trí con người thường tự kích hoạt cơ chế "bất hòa nhận thức", hợp lý hóa hành vi ngoại tình bằng những lý do như "chỉ là phút say nắng" hay đổ lỗi ngược cho sự vô tâm của bạn đời.
Việc thấu hiểu nguyên nhân tâm lý phía sau ngoại tình chỉ giúp lý giải cách hành vi ấy hình thành, chứ không nhằm xóa bỏ trách nhiệm cá nhân của người trong cuộc. Bởi lẽ, giữa muôn vàn lựa chọn, họ vẫn có thể chọn đối thoại thẳng thắn về sự bất mãn thay vì che giấu và bước vào một mối quan hệ ngoài luồng.
Ở lại hay rời đi sau khi phát hiện bạn đời ngoại tình?
Không phải ai phát hiện bạn đời ngoại tình cũng chọn chấm dứt ngay lập tức, và quyết định ở lại cũng là một hiện tượng tâm lý phổ biến chứ không hề hiếm gặp. Cú sốc từ ngoại tình được ví như một chấn thương tâm lý hậu phản bội (PISD), khiến não bộ liên tục rơi vào trạng thái cảnh giác, nghi ngờ, thậm chí ám ảnh bởi những hồi tưởng xâm nhập.
Sau ngoại tình, người bị phản bội có thể giằng co giữa mong muốn rời đi và nhu cầu giữ lại mối quan hệ.
Theo "Thuyết Gắn bó", nỗi sợ bị bỏ rơi đôi khi mạnh hơn cả mong muốn trừng phạt hay rời xa, khiến nhiều người chọn bám víu vào chính người đã gây tổn thương cho mình. Tại Việt Nam, áp lực "giữ lửa gia đình" và tư tưởng "vì con cái" càng khiến nhiều phụ nữ chọn ở lại dù nội tâm vẫn đang gồng mình chịu đựng dư chấn của cuộc ngoại tình.
Tái thiết niềm tin sau rạn nứt hôn nhân do người thứ ba
Với những cặp đôi chọn ở lại sau ngoại tình, việc khôi phục niềm tin không đến từ lời hứa suông mà là một chuỗi hành động bền bỉ mỗi ngày. Mô hình "Ngôi nhà Mối quan hệ Vững chắc" của Gottman gợi ý 3 giai đoạn như sau:
- Chuộc lỗi bằng sự minh bạch tuyệt đối
- Đồng điệu để cùng hiểu nguyên nhân gốc rễ dẫn đến ngoại tình
- Gắn kết lại cả về thể xác lẫn cảm xúc.
Suy cho cùng, hành trình vượt qua ngoại tình không nhằm đưa mối quan hệ trở về nguyên trạng ban đầu. Đây là quá trình xây dựng một nền móng mới, trưởng thành và chân thật hơn cho một cuộc hôn nhân đã từng rạn vỡ.
