Trong đời sống hiện đại, cụm từ “thực phẩm gây ung thư” thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội, khiến không ít người hoang mang. Tuy nhiên, không phải mọi thông tin lan truyền đều chính xác. Theo các chuyên gia, nguồn tham khảo đáng tin cậy nhất hiện nay là phân loại của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) – trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
IARC chia các tác nhân gây ung thư thành 4 nhóm dựa trên mức độ bằng chứng: Nhóm 1 (chắc chắn gây ung thư), Nhóm 2A (có khả năng cao), Nhóm 2B (có thể) và Nhóm 3 (chưa đủ dữ liệu). Dựa trên các nghiên cứu khoa học, một số thực phẩm quen thuộc đã được cảnh báo có liên quan đến nguy cơ ung thư nếu tiêu thụ thường xuyên.
Dưới đây là 6 loại thực phẩm điển hình, được khuyến cáo nên hạn chế trong chế độ ăn hàng ngày.
Thực phẩm mốc: “ổ chứa” độc tố aflatoxin cực nguy hiểm
Các loại thực phẩm bị mốc như lạc (đậu phộng), ngô, gạo hay các loại hạt để lâu ngày có thể chứa aflatoxin – một trong những chất gây ung thư mạnh nhất từng được phát hiện. Chất này đã được IARC xếp vào Nhóm 1 từ năm 1993.
Điều đáng nói, aflatoxin rất bền nhiệt, không thể bị phá hủy hoàn toàn ngay cả khi nấu ở nhiệt độ cao. Vì vậy, việc cắt bỏ phần mốc hay rang lại không giúp loại bỏ độc tố. Cách an toàn nhất là loại bỏ toàn bộ thực phẩm đã bị mốc.
Ngoài ra, các vật dụng như đũa, thớt ẩm mốc, vệ sinh kém cũng có thể là môi trường phát sinh nấm độc.
Rượu bia: Tác nhân gây ra hàng triệu ca ung thư mỗi năm
Rượu bia là thức uống phổ biến, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo IARC, cồn (ethanol) thuộc Nhóm 1 – có bằng chứng chắc chắn gây ung thư ở người.
Sau khi vào cơ thể, rượu chuyển hóa thành acetaldehyde – chất có khả năng gây tổn thương DNA. Việc tiêu thụ rượu bia có liên quan đến nhiều loại ung thư như miệng, họng, thực quản, gan, đại trực tràng và vú.
Đặc biệt, nguy cơ tăng theo lượng tiêu thụ. Ngay cả người uống ít cũng không hoàn toàn “an toàn”. Người châu Á, trong đó có người Việt, dễ bị đỏ mặt khi uống rượu do thiếu enzym phân giải acetaldehyde, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư cao hơn.
Thịt chế biến sẵn: Nguy cơ không kém thuốc lá
Các loại thịt chế biến như xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, lạp xưởng hay bò khô đã được WHO xếp vào Nhóm 1 từ năm 2015.
Quá trình chế biến như ướp muối, hun khói hay sấy khô có thể tạo ra các hợp chất gây ung thư, bao gồm nitrosamine và hydrocarbon thơm đa vòng. Những chất này có khả năng làm tổn thương tế bào, đặc biệt là ở đại trực tràng.
Các chuyên gia khuyến cáo, việc tiêu thụ thường xuyên nhóm thực phẩm này sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư đường tiêu hóa.
Cá muối: Món ăn truyền thống nhưng tiềm ẩn rủi ro
Cá muối – đặc biệt là kiểu chế biến truyền thống – cũng nằm trong danh sách Nhóm 1 của IARC. Nguyên nhân là do trong quá trình ướp muối, cá có thể sinh ra nitrosamine – hợp chất liên quan đến ung thư.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc ăn cá muối có liên quan đến ung thư vòm họng, thực quản và dạ dày. Tần suất tiêu thụ càng cao, nguy cơ càng lớn, đặc biệt ở những người sử dụng từ sớm và kéo dài.
Đồ ăn, thức uống quá nóng: Nguy cơ bị bỏ qua
Thói quen ăn nóng, uống nóng tưởng chừng vô hại nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ. Theo IARC, đồ uống trên 65°C được xếp vào Nhóm 2A – có khả năng gây ung thư.
Nhiệt độ quá cao có thể làm tổn thương niêm mạc thực quản. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, tế bào có thể bị biến đổi bất thường, làm tăng nguy cơ ung thư thực quản.
Đồ chiên rán, nướng ở nhiệt độ cao: Sinh ra chất độc hại
Các món chiên rán, nướng như khoai tây chiên, đồ ăn nhanh, thịt nướng… thường chứa acrylamide – chất được IARC xếp vào Nhóm 2A.
Chất này hình thành khi thực phẩm giàu tinh bột được chế biến ở nhiệt độ cao (trên 120°C). Nghiên cứu cho thấy acrylamide có thể làm tăng nguy cơ ung thư ở động vật, và nhiều khả năng ảnh hưởng tương tự ở người.
Chuyên gia nói gì?
Các chuyên gia nhấn mạnh, việc một thực phẩm nằm trong danh sách “có nguy cơ gây ung thư” không đồng nghĩa với việc ăn một lần sẽ mắc bệnh. Ung thư là kết quả của quá trình tích lũy lâu dài, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như di truyền, môi trường và lối sống.
Điều quan trọng nhất là kiểm soát tần suất và liều lượng. Thỉnh thoảng sử dụng những thực phẩm kể trên với lượng nhỏ không đáng lo ngại, nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên, kéo dài thì nguy cơ sẽ tăng lên rõ rệt.
Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo:
Ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế đồ chế biến sẵn
Tránh ăn thực phẩm bị mốc, hư hỏng
Hạn chế rượu bia
Không ăn uống khi còn quá nóng
Giảm đồ chiên rán, nướng ở nhiệt độ cao
Một chế độ ăn cân bằng, đa dạng cùng lối sống lành mạnh vẫn là “chìa khóa” quan trọng nhất giúp phòng ngừa ung thư.
