Tía tô là loại rau gia vị khá dễ tính, không đòi hỏi diện tích lớn. Tuy nhiên, nếu muốn cây cho nhiều lá, lá to, màu đẹp và giữ được mùi thơm đặc trưng, người trồng cần chú ý ngay từ khâu chọn giống, đất trồng cho tới cách chăm sóc.
Chọn hạt giống hoặc cành tía tô khỏe
Nếu trồng bằng hạt, nên chọn hạt tía tô mới, tỷ lệ nảy mầm tốt. Hạt không cần gieo quá sâu bởi hạt nhỏ, chỉ cần phủ một lớp đất thật mỏng lên trên.
Ngoài gieo hạt, bạn cũng có thể tận dụng những cành tía tô còn khỏe để giâm. Chọn cành bánh tẻ, không bị sâu bệnh, cắt bỏ bớt lá phía dưới rồi cắm vào giá thể ẩm. Sau một thời gian, cành có thể hình thành rễ và phát triển thành cây mới.
Nếu muốn có một chậu tía tô thu hái lâu dài, nên trồng nhiều cây thay vì chỉ trồng một cây. Khi một số cây được cắt ngọn thường xuyên, những cây còn lại vẫn tiếp tục phát triển, giúp nguồn rau luôn có để hái.
Chọn chậu có lỗ thoát nước
Tía tô có thể trồng trong chậu nhựa, chậu sành hoặc thùng xốp. Điều quan trọng nhất là đáy chậu phải có lỗ thoát nước để tránh tình trạng đất giữ nước quá lâu.
Không nên chọn chậu quá nông. Một chiếc chậu có độ sâu khoảng 20 cm trở lên sẽ thuận lợi hơn cho bộ rễ phát triển. Nếu trồng nhiều cây trong cùng một chậu, cần tạo khoảng cách vừa phải để cây có không gian mọc cành và nhận ánh sáng.
Chậu quá nhỏ khiến đất nhanh khô, cây dễ bị thiếu nước. Ngược lại, chậu không thoát nước tốt có thể khiến rễ bị úng, cây chậm phát triển hoặc vàng lá.
Đất trồng phải tơi xốp, thoát nước
Muốn tía tô lên lá to và xanh tốt, đất trồng không nên quá bí. Có thể sử dụng đất sạch trộn cùng phân hữu cơ hoai mục và một vật liệu giúp tăng độ thông thoáng như trấu hun hoặc xơ dừa đã xử lý.
Đất giàu dinh dưỡng nhưng vẫn thoát nước sẽ giúp cây phát triển bộ rễ khỏe. Đây là nền tảng quan trọng nếu muốn tía tô liên tục ra nhiều chồi non.
Trước khi gieo hạt hoặc trồng cây, nên làm ẩm đất vừa phải. Không cần tưới quá đẫm vì hạt tía tô nhỏ, đất quá ướt dễ khiến hạt bị thối trước khi nảy mầm.
Đặt chậu ở nơi có đủ ánh sáng
Tía tô là cây ưa sáng. Chậu cây nên được đặt ở ban công, sân thượng, bậu cửa hoặc khu vực có ánh sáng tự nhiên tốt.
Khi thiếu sáng, cây thường có xu hướng vươn cao, thân mảnh và khoảng cách giữa các lá xa nhau. Trong khi đó, được cung cấp đủ ánh sáng, cây thường phát triển cân đối hơn và cho nhiều lá.
Tuy nhiên, nếu cây mới gieo hoặc mới chuyển chậu, nên cho cây làm quen với ánh sáng từ từ, đặc biệt trong những ngày nắng gắt.
Tưới nước thế nào để lá tía tô không bị héo?
Tía tô thích đất có độ ẩm nhưng không thích bị ngâm trong nước. Vì vậy, không nên áp dụng cách tưới thật nhiều một lần rồi để đất khô nứt.
Cách đơn giản là kiểm tra lớp đất phía trên. Nếu thấy đất bắt đầu se khô thì tưới lại, lượng nước vừa đủ để làm ẩm đất nhưng không để nước đọng lâu trong chậu.
Vào những ngày nắng nóng, cây trồng trong chậu có thể mất nước nhanh hơn. Ngược lại, khi trời mưa nhiều hoặc độ ẩm cao, nên giảm lượng nước tưới để hạn chế nguy cơ úng rễ.
Muốn lá to, cần bấm ngọn đúng lúc
Đây là một trong những mẹo quan trọng khi trồng tía tô tại nhà.
Khi cây đã phát triển tương đối khỏe và có nhiều lá, có thể ngắt phần ngọn non. Việc này giúp cây hạn chế vươn quá cao và kích thích các chồi bên phát triển.
Thay vì chỉ có một thân chính cao lên, cây có thể tạo thêm nhiều nhánh. Khi số lượng nhánh tăng, số lá thu được cũng nhiều hơn.
Sau mỗi lần thu hoạch, không nên cắt trụi toàn bộ cây. Hãy để lại một số lá và mắt chồi khỏe để cây tiếp tục phục hồi và ra đợt lá mới.
Đừng để cây ra hoa quá sớm
Nếu mục tiêu chính là thu hoạch lá, cần thường xuyên quan sát phần ngọn. Khi cây bắt đầu hình thành nụ hoa, có thể ngắt bỏ để cây tiếp tục tập trung phát triển thân và lá.
Khi ra hoa và tạo hạt, cây sẽ dần chuyển sang giai đoạn sinh sản. Lúc này chất lượng và số lượng lá có thể không còn như giai đoạn cây đang phát triển mạnh.
Tuy nhiên, nếu muốn giữ hạt cho vụ sau, bạn có thể để riêng một vài cây khỏe ra hoa và lấy hạt khi hạt đã già.
Bón phân vừa phải, không cần quá nhiều
Tía tô phát triển nhanh nên vẫn cần được bổ sung dinh dưỡng trong quá trình trồng chậu. Có thể định kỳ bổ sung phân hữu cơ đã hoai mục hoặc loại phân phù hợp với rau ăn lá theo hướng dẫn trên sản phẩm.
Không nên nghĩ rằng càng nhiều phân thì lá càng to. Bón quá tay có thể làm cây phát triển mất cân đối, ảnh hưởng đến đất và bộ rễ.
Một nguyên tắc đơn giản là bón lượng vừa phải, theo dõi phản ứng của cây rồi điều chỉnh. Nếu cây đang xanh tốt và liên tục ra chồi mới, không cần liên tục tăng lượng phân.
Thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá
Tía tô trồng tại nhà vẫn có thể gặp sâu ăn lá hoặc một số loại côn trùng nhỏ. Vì vậy, khi tưới nước hoặc thu hoạch, nên tranh thủ kiểm tra cả mặt trên và mặt dưới của lá.
Nếu phát hiện lá bị sâu ăn hoặc có dấu hiệu bất thường, nên xử lý sớm và loại bỏ phần lá bị ảnh hưởng. Việc chăm sóc thường xuyên sẽ dễ dàng hơn nhiều so với để sâu bệnh phát triển mạnh rồi mới xử lý.
Ngoài ra, chậu cây cũng cần được giữ thông thoáng. Không nên trồng quá dày khiến lá chen chúc, đất lâu khô và không khí khó lưu thông.
Khi nào nên thu hoạch tía tô?
Có thể hái lá tía tô khi cây đã phát triển đủ khỏe. Nên thu hoạch vào buổi sáng hoặc thời điểm thời tiết mát, chọn những lá tươi, không bị sâu bệnh.
Thay vì hái hết lá cùng lúc, có thể thu từng đợt và kết hợp ngắt ngọn. Cách này vừa có rau sử dụng thường xuyên vừa giúp cây tiếp tục phân nhánh.
Nếu chăm sóc tốt, một chậu tía tô có thể cho thu hoạch nhiều lần. Sau mỗi đợt hái, chỉ cần tiếp tục duy trì ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng phù hợp, cây sẽ lại mọc thêm chồi non.
Trồng tía tô trong chậu thực ra không khó. Muốn cây lá to, xanh tốt và thơm, điều quan trọng không nằm ở việc chăm sóc thật cầu kỳ mà là giữ đúng những nguyên tắc cơ bản: đất tơi xốp, chậu thoát nước, đủ ánh sáng, tưới vừa ẩm và đặc biệt là thường xuyên bấm ngọn để cây phân nhánh.
Chỉ cần một khoảng ban công nhỏ, bạn đã có thể tự tạo một chậu tía tô xanh mướt, mỗi khi nấu ăn cần vài lá thơm là có thể hái ngay tại nhà.
