Trong kho tàng tục ngữ, ca dao Việt Nam, hôn nhân luôn là chủ đề được người xưa đặc biệt coi trọng. Trước khi đi đến quyết định “trăm năm”, các gia đình thường tham chiếu nhiều kinh nghiệm truyền đời nhằm mong cầu một cuộc sống vợ chồng bền lâu, yên ấm. Một trong những quan niệm quen thuộc là câu nói: “Thà đàn ông hơn phụ nữ một tuổi, còn hơn phụ nữ hơn một tuổi”. Vậy câu nói này hàm chứa điều gì, xuất phát từ đâu và còn phù hợp trong xã hội hiện đại hay không?
Từ xa xưa, hôn nhân không chỉ là chuyện riêng của hai cá nhân mà còn là mối liên kết giữa hai gia đình, thậm chí là cả dòng họ. Vì vậy, các yếu tố như tuổi tác, hoàn cảnh, tính cách và vai trò giới được xem xét rất kỹ lưỡng.
Trong bối cảnh xã hội nông nghiệp, đàn ông thường được kỳ vọng là trụ cột kinh tế, người gánh vác những việc lớn trong gia đình. Phụ nữ đảm nhiệm vai trò quán xuyến nội trợ, chăm sóc con cái. Chính sự phân định vai trò rõ ràng này đã hình thành nên nhiều quan niệm xoay quanh độ tuổi vợ chồng, trong đó có câu nói “thà đàn ông hơn phụ nữ một tuổi…”.
Vì sao người xưa coi trọng việc đàn ông lớn tuổi hơn?
Theo kinh nghiệm dân gian, phụ nữ thường trưởng thành về tâm lý sớm hơn đàn ông. Ở cùng một độ tuổi, nữ giới được cho là chín chắn, nhạy cảm và có khả năng quán xuyến cuộc sống tốt hơn. Trong khi đó, đàn ông lại cần thêm thời gian để tích lũy trải nghiệm, ổn định sự nghiệp và hoàn thiện bản thân.
Vì vậy, việc người chồng lớn tuổi hơn vợ – dù chỉ một tuổi – được xem là sự cân bằng cần thiết. Khoảng cách tuổi tác này giúp người đàn ông có lợi thế về kinh nghiệm sống, sự điềm tĩnh và khả năng đưa ra quyết định trong gia đình. Theo quan niệm cũ, đây là yếu tố quan trọng để giữ gìn trật tự và sự ổn định trong đời sống hôn nhân.
Ngoài ra, đàn ông lớn tuổi hơn thường được cho là có trách nhiệm hơn, biết lo toan và có khả năng che chở, làm điểm tựa tinh thần cho vợ con. Điều này phù hợp với hình mẫu người chồng lý tưởng trong xã hội truyền thống.
Vì sao người xưa “ngại” việc phụ nữ lớn tuổi hơn chồng?
Vế sau của câu tục ngữ – “còn hơn phụ nữ hơn một tuổi” – phản ánh những lo ngại của người xưa khi người vợ lớn tuổi hơn chồng. Trong bối cảnh tư tưởng trọng nam còn khá nặng nề, việc người vợ “hơn tuổi” đôi khi bị xem là đi ngược lại trật tự quen thuộc.
Người xưa cho rằng phụ nữ lớn tuổi hơn thường quyết đoán, mạnh mẽ và có xu hướng nắm quyền chủ động trong gia đình. Điều này, theo họ, có thể khiến người chồng cảm thấy lép vế, ảnh hưởng đến lòng tự trọng và vai trò “chủ gia đình” mà xã hội gán cho nam giới.
Bên cạnh đó, trong xã hội cũ, vấn đề sinh con nối dõi được đặt nặng. Phụ nữ lớn tuổi hơn đồng nghĩa với áp lực sinh nở sớm và nhiều hơn, từ đó có thể tạo ra căng thẳng trong đời sống vợ chồng. Tất cả những yếu tố này khiến người xưa khuyên đàn ông nên tránh kết hôn với phụ nữ lớn tuổi hơn mình.
Quan niệm cổ dưới góc nhìn khoa học và xã hội hiện đại
Xét trên phương diện lịch sử, câu nói “thà đàn ông hơn phụ nữ một tuổi…” phản ánh khá rõ bối cảnh xã hội và tư duy của thời đại mà nó ra đời. Tuy nhiên, khi xã hội phát triển, vai trò giới đã có nhiều thay đổi.
Ngày nay, cả nam và nữ đều có cơ hội học tập, làm việc và khẳng định bản thân như nhau. Sự trưởng thành không còn phụ thuộc tuyệt đối vào tuổi tác mà gắn liền với trải nghiệm, môi trường sống và ý thức cá nhân. Không ít người đàn ông trẻ tuổi nhưng chín chắn, trách nhiệm; ngược lại, cũng có phụ nữ lớn tuổi hơn nhưng sẵn sàng chia sẻ, tôn trọng và đồng hành cùng bạn đời.
Nhiều nghiên cứu tâm lý học hiện đại cũng cho thấy, yếu tố quyết định hạnh phúc hôn nhân không nằm ở chênh lệch tuổi tác, mà ở sự đồng điệu về giá trị sống, khả năng giao tiếp, tôn trọng và giải quyết mâu thuẫn.
