Ý nghĩa thiêng liêng của nghi lễ ngày 23 tháng Chạp
Lễ cúng Ông Công Ông Táo thường được các gia đình thực hiện trước giờ Ngọ ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm. Theo quan niệm dân gian, đây là thời khắc các Táo quân rời gian bếp để lên chầu trời, tâu trình với Ngọc Hoàng về những việc lớn nhỏ diễn ra trong gia đình suốt một năm qua.
Không chỉ mang ý nghĩa tiễn đưa các vị thần cai quản bếp núc, nghi lễ này còn là dịp để mỗi người nhìn lại chặng đường đã qua, gửi gắm mong ước về một năm mới bình an, đủ đầy. Vì vậy, việc chuẩn bị lễ cúng thường được thực hiện chu đáo, trang nghiêm, từ bát hương, nén nhang đến các lễ vật, nhằm thể hiện lòng thành kính và sự trân trọng đối với giá trị truyền thống.
Nên thắp bao nhiêu nén hương?
Theo phong tục lâu đời, khi dâng hương, người Việt thường chọn các số lẻ như 1, 3, 5, 7 hoặc 9 nén, thay vì các số chẵn. Ở một số địa phương, gia chủ còn đốt cả nắm hương để bày tỏ sự thành tâm. Trong đó, 3 nén hương là con số được sử dụng phổ biến nhất.
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, việc thắp 3 nén nhang mang nhiều tầng ý nghĩa: tâm nhang thể hiện lòng thành, giới nhang gắn với những lời răn dạy của Phật – Thánh – Tổ tiên, còn định nhang biểu trưng cho sự thủy chung, nhất tâm không thay đổi.
Ngoài ra, mỗi con số lẻ khi dâng hương đều hàm chứa những quan niệm riêng. Một nén nhang tượng trưng cho sự thành kính; ba nén nhang gắn với Tam bảo, Tam giới hay Tam thời; năm nén nhang biểu trưng cho ngũ hành và năm phương trời đất; trong khi bảy hoặc chín nén nhang thường được sử dụng khi cầu phúc cho cá nhân, theo quan niệm “nam thất, nữ cửu”.
Tuy nhiên, xét trên phương diện tín ngưỡng, việc thắp bao nhiêu nén hương không phải yếu tố quyết định. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm của gia chủ khi hướng về tổ tiên, thần linh và cội nguồn. Dù là một nén, ba nén hay cả nắm hương, ý nghĩa trọn vẹn của nghi lễ vẫn nằm ở tấm lòng kính lễ, chứ không ở số lượng nén nhang.
Quy trình thực hiện nghi lễ và những lưu ý cần biết
Để lễ cúng diễn ra trang nghiêm và trọn vẹn ý nghĩa, gia chủ cần chú ý cả về trang phục lẫn trình tự hành lễ.
Về trang phục, nam nữ khi làm lễ nên ăn mặc lịch sự, gọn gàng, ưu tiên quần dài, áo kín đáo, màu sắc nhã nhặn; tuyệt đối tránh trang phục hở hang hoặc phản cảm. Trong lúc khấn nguyện, cần giữ thái độ nghiêm túc, thành tâm, lời khấn rõ ràng, chuẩn mực.
Về quy trình, sau khi bày biện mâm cúng đầy đủ, gia chủ thắp hương và đọc bài khấn. Khi khấn xong, cắm hương ngay ngắn vào bát hương, sau đó tiến hành kính lễ chín lần để bày tỏ sự tôn kính. Khi kết thúc nghi lễ, gia chủ nên lùi lại ba bước rồi mới quay lưng rời khỏi bàn thờ.
Cuối cùng, chờ khi nén hương cháy được khoảng một phần ba, gia chủ có thể tiến hành hóa vàng, chính thức hoàn tất nghi thức tiễn Ông Công Ông Táo về chầu trời.
