Chỉ một chi tiết nhỏ khi bày mâm lễ cũng đủ khiến nhiều gia đình băn khoăn: con gà cúng trên ban thờ nên quay đầu ra ngoài hay quay vào trong mới “đúng lễ”. Câu hỏi này không chỉ là thói quen, mà còn gắn với niềm tin tâm linh, phong thủy và tín ngưỡng lâu đời.
Quan niệm dân gian: quay đầu vào để “chầu” tổ tiên hay quay ra để dẫn khí giữ lộc?
Trong văn hóa thờ cúng truyền thống, con gà trống luộc thường được xem là lễ vật mang ý nghĩa dâng hiến, tượng trưng cho sự tinh khiết, lòng thành và khởi đầu cát lành. Vì vậy, nhiều gia đình đặt gà quay đầu vào phía bát hương, coi như gà đang “chầu” tổ tiên, thần linh.
Theo quan niệm này, việc quay đầu vào thể hiện sự kính cẩn, hướng tâm về bàn thờ, giống như con cháu cúi đầu trước bề trên. Gà không nhìn ra ngoài, mà “hướng nội”, biểu trưng cho sự tụ khí, giữ phúc, không để may mắn, tài lộc “trôi ra ngoài”.
Ở nhiều vùng miền, đặc biệt trong các dịp lễ lớn như Tết, giỗ tổ, lễ nhập trạch, cách đặt này được xem là chuẩn mực. Người cao tuổi thường nhắc con cháu rằng gà quay đầu ra ngoài là “quay lưng với tổ tiên”, dễ bị coi là thiếu trang nghiêm.
Tuy nhiên cũng có nơi quan niệm rằng quay đầu vào và hướng "phao câu" ra ngoài sẽ không đẹp, quay thẳng vào người cúng.
Một số nơi cho rằng gà nên đặt quay ra ngoài để đón khí, đón lộc.
Tuy vậy, cũng có quan điểm linh hoạt hơn, cho rằng quan trọng nhất vẫn là sự cân đối, ngay ngắn và sạch sẽ. Gà dù quay hướng nào nhưng đặt lệch, nghiêng ngả hay che khuất bát hương đều bị coi là không tốt về mặt phong thủy. Nhiều gia đình chọn cách gà vẫn hướng về bát hương tức hướng về tổ tiên, nhưng đặt hơi chếch để phần phao câu không chĩa thẳng vào người cúng.
Tín ngưỡng và bối cảnh lễ cúng: không phải lúc nào cũng giống nhau
Trong thực hành tín ngưỡng, cách đặt gà đôi khi thay đổi theo mục đích lễ. Với các lễ cúng gia tiên, lễ Tết, giỗ chạp, phần lớn gia đình vẫn giữ thói quen quay đầu gà vào trong để thể hiện sự “trình lễ”.
Ngược lại, ở một số nghi thức ngoài trời như cúng khai trương, động thổ, cúng Thần Tài – Thổ Địa, nhiều người lại đặt gà quay đầu ra ngoài, với ý nghĩa “mở đường”, đón tài lộc, mời gọi may mắn từ bên ngoài vào. Hướng gà lúc này được xem như một biểu tượng dẫn lối cho vận khí tốt.
Sự khác biệt này cho thấy tập tục không hoàn toàn cứng nhắc, mà gắn với niềm tin và hoàn cảnh cụ thể. Điều cốt lõi trong tín ngưỡng dân gian vẫn là lòng thành, sự trang nghiêm và thái độ kính trọng khi bày biện lễ vật, hơn là chỉ tập trung vào một hướng quay duy nhất.
Cuối cùng, dù theo phong thủy hay tín ngưỡng nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Một mâm lễ được chuẩn bị chu đáo, đặt ngay ngắn, thể hiện lòng kính trọng sẽ luôn mang ý nghĩa tốt đẹp, hơn bất kỳ quy tắc cứng nhắc nào về hướng quay của con gà trên ban thờ.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chiêm nghiệm
