Những thực phẩm này nhìn chung phù hợp với đa số người có chức năng tuyến giáp bình thường hoặc đã được kiểm soát ổn định. Ngược lại, các thực phẩm giàu i-ốt hoặc có tính kích thích mạnh nên được cân nhắc hạn chế tùy theo tình trạng sức khỏe cụ thể của từng bệnh nhân.
Việc kiêng khem quá mức các nguồn protein chất lượng cao trong thời gian dài có thể dẫn đến hệ quả không mong muốn như suy giảm khối cơ và làm chậm quá trình hồi phục vết thương, chẳng hạn sau phẫu thuật tuyến giáp. Một nghiên cứu quy mô nhỏ đăng trên tạp chí Endocrine Practice cho thấy, việc bổ sung đủ protein sau phẫu thuật tuyến giáp có thể giúp rút ngắn thời gian lành vết thương khoảng 12%. Ngược lại, việc loại bỏ thực phẩm một cách thiếu cơ sở có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phục hồi của cơ thể.
Vậy “thực phẩm gây kích ứng” cần hiểu như thế nào? Theo quan niệm truyền thống, đây là nhóm thực phẩm dễ gây dị ứng, viêm hoặc mang tính “nóng” theo y học cổ truyền, nhưng không đồng nghĩa với việc phải loại bỏ hoàn toàn khỏi chế độ ăn. Trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ nội tiết thường lưu ý người bệnh hạn chế bốn nhóm chính:
Rong biển giàu i-ốt: Như tảo bẹ, nori, kombu… có hàm lượng i-ốt rất cao. Theo “Hướng dẫn phòng ngừa và điều trị bệnh tuyến giáp”, người bị cường giáp hoặc đang điều trị i-ốt phóng xạ cần tuân thủ chế độ ăn ít i-ốt nghiêm ngặt, vì dư thừa i-ốt có thể làm bệnh nặng hơn hoặc ảnh hưởng hiệu quả điều trị.
Thực phẩm muối chua và nước sốt đậm vị: Như rau củ muối, nước mắm, hải sản khô… thường chứa nhiều natri và có thể có hàm lượng i-ốt không ổn định. Việc tiêu thụ quá mức có thể làm tăng huyết áp và gây mất kiểm soát lượng i-ốt nạp vào, không tốt cho người cần chế độ ăn hạn chế i-ốt.
Thức ăn cay và chiên rán: Gồm ớt, tiêu, đồ nướng, đồ chiên. Dù không ảnh hưởng trực tiếp đến i-ốt nhưng dễ gây kích thích niêm mạc họng, làm tăng cảm giác khó chịu. Với người cường giáp vốn dễ hồi hộp, nóng trong, nhóm thực phẩm này có thể làm triệu chứng nặng hơn. Đồ chiên rán còn làm tăng mỡ máu, không có lợi cho điều trị lâu dài.
Thực phẩm chức năng chứa hormone hoặc thành phần không rõ nguồn gốc: Một số sản phẩm hoặc bài thuốc dân gian như “sỏi mật bò”, “sừng hươu” được cho là có chứa các hoạt chất tương tự hormone, tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn nội tiết. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nội tiết về quản lý u tuyến giáp, các thực phẩm chức năng chưa được kiểm chứng rõ ràng có thể gây hại, vì vậy người bệnh tuyến giáp nên tránh tự ý sử dụng.
Ngoài bốn nhóm thực phẩm cần hạn chế theo chỉ định của bác sĩ, các thực phẩm thông dụng như thịt nạc (gà, cá, thịt lợn nạc), trứng và các sản phẩm từ đậu nành vẫn có thể sử dụng cân đối nếu chức năng tuyến giáp ổn định và không có yêu cầu đặc biệt về chế độ ăn.
Thực tế, không cần quá lo lắng về “thực phẩm gây kích ứng”, điều quan trọng là chế độ ăn phải cá nhân hóa và kiểm soát hợp lý. Nhiều bệnh nhân tuyến giáp cho biết sau khi điều chỉnh dinh dưỡng, cân nặng ổn định hơn, tình trạng mệt mỏi và tim đập nhanh cũng cải thiện rõ rệt.
Một nghiên cứu theo dõi tại cơ sở nội tiết trong nước cho thấy, khi áp dụng chế độ ăn ít i-ốt kết hợp điều trị chuẩn, bệnh nhân cường giáp có thể giảm khoảng 30% nồng độ hormone tuyến giáp và cải thiện đáng kể triệu chứng trong vòng 6 tháng.
Đối với bệnh nhân suy giáp, việc đảm bảo đủ protein chất lượng cao và ngũ cốc nguyên hạt là cần thiết. Khi kết hợp điều trị bằng levothyroxine, phần lớn người bệnh có thể phục hồi chuyển hóa trong khoảng 3–6 tháng, đồng thời cải thiện các triệu chứng như da khô, lạnh và mệt mỏi.
Để xây dựng chế độ ăn phù hợp, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá chức năng tuyến giáp (cường giáp, suy giáp, u lành hay ác tính) để xác định nhu cầu i-ốt phù hợp.
Trong ăn uống hằng ngày, nên ưu tiên thực phẩm ít chất béo, giàu protein như ức gà luộc, cá, tôm và đậu phụ; hạn chế chiên rán. Với người cần ăn ít i-ốt, nên tránh rong biển, tảo bẹ và không dùng muối biển.
Đồng thời, cần hạn chế đồ cay nóng, rượu bia và ăn đêm nhiều gia vị để giảm kích thích cơ thể. Tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, với khoảng 300–500g rau và 200–350g trái cây mỗi ngày để hỗ trợ chuyển hóa.
Ngoài ra, người bệnh nên khám định kỳ 3–6 tháng/lần để kiểm tra các chỉ số TSH, FT3, FT4, từ đó điều chỉnh chế độ ăn và thuốc cho phù hợp.
