Ngành học đứng sau Google Maps, GPS và đô thị thông minh
Khi nhắc đến những ngành “hot” trong thời đại công nghệ, phần lớn học sinh thường nghĩ tới Công nghệ thông tin, Khoa học dữ liệu hay Trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, có một lĩnh vực khác đang dần trở thành mắt xích quan trọng trong nền kinh tế số nhưng vẫn còn khá mới mẻ với nhiều người: Khoa học Thông tin Địa không gian.
Đây là ngành học liên quan đến việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu vị trí địa lý bằng các công nghệ hiện đại như GIS, GPS, ảnh vệ tinh, viễn thám, drone và AI. Nói một cách dễ hiểu, ngành này giúp “số hóa thế giới thực” thông qua dữ liệu không gian.
Nhiều công nghệ quen thuộc hiện nay như Google Maps, bản đồ số, định vị giao thông, ứng dụng giao hàng hay hệ thống quản lý đô thị đều cần đến dữ liệu địa không gian để vận hành. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu vị trí được xem như “nguồn tài nguyên mới” phục vụ cho hàng loạt lĩnh vực từ logistics, giao thông cho tới quy hoạch đô thị.
Theo giới thiệu của Khoa Địa lý, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội, sinh viên ngành này được tiếp cận đồng thời nhiều mảng kiến thức như công nghệ thông tin, khoa học Trái Đất, dữ liệu lớn và mô hình hóa không gian.
Chương trình đào tạo không chỉ dừng ở lý thuyết mà còn mang tính ứng dụng cao. Sinh viên học các môn liên quan tới hệ thống thông tin địa lý (GIS), xử lý ảnh số, lập trình ứng dụng địa không gian, phân tích dữ liệu không gian lớn hay AI trong xử lý dữ liệu địa lý.
Ngoài thời gian học trên máy tính, sinh viên còn tham gia khảo sát thực địa, xử lý dữ liệu từ drone và ảnh vệ tinh. Đây cũng là điểm khiến ngành học này có sự kết hợp giữa công nghệ và thực tiễn, khác với suy nghĩ của nhiều người về một ngành “địa lý truyền thống”.
Cơ hội việc làm rộng mở nhờ AI và dữ liệu lớn
Sự phát triển của AI đang kéo theo nhu cầu lớn về dữ liệu chính xác, trong đó dữ liệu địa không gian đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Các hệ thống xe tự lái, giao hàng thông minh, quy hoạch đô thị hay quản lý thiên tai đều cần nền tảng dữ liệu vị trí để hoạt động hiệu quả.
Điều này khiến Khoa học Thông tin Địa không gian trở thành lĩnh vực được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển trong những năm tới.
Hiện nay, nhân lực chất lượng cao trong mảng này vẫn còn khá hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng lại xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau như tài nguyên môi trường, công nghệ, logistics, bản đồ số, viễn thám hay các dự án thành phố thông minh.
Sinh viên tốt nghiệp có thể đảm nhận nhiều vị trí như chuyên viên GIS, kỹ sư dữ liệu địa không gian, chuyên gia viễn thám, kỹ sư GPS/GNSS hoặc chuyên viên phân tích dữ liệu không gian.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia tuyển dụng, mức thu nhập của ngành nằm ở nhóm khá tốt trong khối kỹ thuật - công nghệ. Với sinh viên mới ra trường, cơ hội việc làm thường đến từ các vị trí liên quan tới xử lý dữ liệu địa lý, bản đồ số hoặc GIS.
Khi có thêm kỹ năng lập trình, phân tích dữ liệu hay ứng dụng AI vào xử lý thông tin không gian, cơ hội nghề nghiệp và mức thu nhập cũng tăng lên đáng kể. Đặc biệt, các mảng liên quan tới drone, vệ tinh, dữ liệu lớn và AI hiện vẫn thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn sâu.
Không ít doanh nghiệp công nghệ và dự án chuyển đổi số hiện nay cũng ưu tiên tìm kiếm nhân sự hiểu cả dữ liệu không gian lẫn công nghệ AI, bởi đây là nhóm kỹ năng được xem là phù hợp với xu hướng phát triển trong tương lai.
Chỉ 1 trường đào tạo chính quy với mã ngành riêng
Dù được đánh giá có tiềm năng lớn, Khoa học Thông tin Địa không gian hiện vẫn chưa thực sự phổ biến tại Việt Nam. Một trong những nguyên nhân là ngành học này còn khá mới và chưa nhiều người hiểu đúng về tính chất công việc.
Hiện nay, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội được xem là đơn vị duy nhất đào tạo chính quy chương trình cử nhân Khoa học Thông tin Địa không gian với mã ngành riêng.
Những năm gần đây, ngành bắt đầu nhận được nhiều sự chú ý hơn nhờ sự phát triển của AI, dữ liệu lớn và mô hình đô thị thông minh. Tuy vậy, không ít học sinh khi nghe tên ngành vẫn liên tưởng đến công việc đo đạc hoặc địa lý đơn thuần, trong khi thực tế đây là lĩnh vực có yếu tố công nghệ rất rõ nét.
Theo thông tin tuyển sinh công bố trước đó, ngành có mức điểm chuẩn thuộc nhóm khá cao trong khối khoa học tự nhiên. Nhà trường tuyển sinh bằng nhiều phương thức như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực, tuyển thẳng và xét chứng chỉ quốc tế.
Ngoài chương trình đào tạo chuyên biệt tại Đại học Khoa học Tự nhiên, một số trường khác hiện cũng đào tạo các ngành gần liên quan tới GIS, trắc địa bản đồ hoặc công nghệ địa không gian. Tuy nhiên, Khoa học Thông tin Địa không gian với mã ngành độc lập vẫn còn là lĩnh vực khá hiếm tại Việt Nam.
