Không phải đồng hồ chạy nhanh hơn khi chúng ta lớn tuổi. Điều thay đổi nằm ở cách bộ não ghi nhận, xử lý và lưu trữ trải nghiệm. Chính điều đó khiến nhiều người cảm thấy thời gian ngày càng trôi vùn vụt theo năm tháng.
1. Mỗi năm chiếm tỷ lệ nhỏ hơn trong cuộc đời
Khi một đứa trẻ 10 tuổi trải qua một năm, những gì trải qua trong khoảng thời gian đó tương đương 10% toàn bộ cuộc đời của trẻ. Đây là một tỷ lệ rất lớn nên cảm giác về độ dài của thời gian cũng trở nên rõ rệt hơn.
Ngược lại, với một người 50 tuổi, một năm chỉ tương đương khoảng 2% cuộc đời đã trải qua. Bộ não có xu hướng đánh giá thời gian dựa trên tương quan với những gì đã tích lũy trước đó.
Vì vậy, cùng là 12 tháng nhưng cảm nhận chủ quan có thể hoàn toàn khác nhau. Càng lớn tuổi, mỗi năm càng trở thành một phần nhỏ trong bức tranh tổng thể, khiến nó có vẻ trôi qua nhanh hơn.
2. Cuộc sống lặp lại nhiều hơn
Tuổi thơ thường gắn liền với những trải nghiệm mới: trường học mới, bạn bè mới, kỹ năng mới và vô số điều lần đầu tiên được khám phá.
Khi trưởng thành, nhiều người bước vào guồng quay quen thuộc gồm công việc, sinh hoạt, di chuyển và các trách nhiệm hằng ngày. Các hoạt động lặp đi lặp lại khiến não bộ không còn cần ghi nhận quá nhiều thông tin mới.
Khi nhìn lại, bộ não thấy ít dấu mốc đáng nhớ nên tạo cảm giác khoảng thời gian đó diễn ra rất nhanh. Một tháng đầy sự kiện mới thường có cảm giác dài hơn một tháng chỉ xoay quanh những việc quen thuộc.
3. Não bộ ghi nhớ điều mới mạnh hơn điều quen thuộc
Các nghiên cứu về nhận thức cho thấy bộ não đặc biệt chú ý đến những trải nghiệm mới lạ. Chúng tạo ra nhiều dấu ấn trong trí nhớ hơn các hoạt động lặp lại.
Đó là lý do một chuyến du lịch đến nơi chưa từng đặt chân có thể khiến vài ngày trở nên phong phú và đáng nhớ. Khi hồi tưởng, khoảng thời gian ấy thường có cảm giác dài hơn thực tế.
Ngược lại, những ngày gần như giống hệt nhau thường bị bộ não "nén lại". Khi nhìn lại một giai đoạn dài nhưng thiếu sự mới mẻ, chúng ta dễ có cảm giác thời gian đã biến mất rất nhanh.
4. Người lớn bận rộn hơn và ít chú ý đến thời gian
Trẻ em thường chờ đợi từng sự kiện nhỏ như kỳ nghỉ hè, sinh nhật hay một buổi đi chơi cuối tuần. Việc liên tục mong chờ khiến thời gian được cảm nhận rõ ràng hơn.
Người trưởng thành lại phải chia sự chú ý cho công việc, tài chính, gia đình và hàng loạt trách nhiệm khác. Não bộ tập trung giải quyết nhiệm vụ thay vì quan sát thời gian đang trôi.
Khi sự chú ý bị phân tán, cảm nhận về thời gian cũng thay đổi. Nhiều người bất ngờ nhận ra đã hết tuần, hết tháng hoặc hết năm vì phần lớn năng lượng tinh thần được dành cho việc hoàn thành công việc.
5. Càng lớn tuổi, chúng ta càng sống theo thói quen
Thói quen là công cụ giúp tiết kiệm năng lượng cho não bộ. Nhờ thói quen, con người có thể thực hiện nhiều hoạt động thường ngày mà không cần suy nghĩ quá nhiều.
Tuy nhiên, mặt trái của điều này là nhiều khoảnh khắc được xử lý gần như tự động. Não bộ không cần tạo ra các bản ghi nhớ chi tiết cho những việc diễn ra giống nhau mỗi ngày.
Kết quả là ký ức về một giai đoạn có thể trở nên mờ nhạt hơn. Khi ít ký ức nổi bật được lưu giữ, bộ não thường kết luận rằng khoảng thời gian đó đã trôi qua rất nhanh.
6. Công nghệ khiến cảm giác thời gian tăng tốc
Điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng giải trí liên tục cung cấp thông tin mới trong thời gian ngắn. Não bộ bị cuốn vào dòng nội dung không ngừng nghỉ.
Nhiều người chỉ định xem vài phút nhưng rồi nhận ra đã trôi qua hàng giờ. Hiện tượng này xảy ra vì sự tập trung bị hút vào các kích thích liên tục và làm giảm khả năng nhận biết thời gian.
Khi những khoảng thời gian rảnh được lấp đầy bằng lượng lớn nội dung tiêu thụ nhanh, cảm giác một ngày trôi qua chóng vánh trở nên phổ biến hơn bao giờ hết.
Làm gì để thời gian “chậm lại” trong cảm nhận?
Không thể làm đồng hồ chạy chậm hơn, nhưng có thể thay đổi cách bộ não trải nghiệm thời gian. Học một kỹ năng mới, khám phá địa điểm mới, thay đổi thói quen sinh hoạt hoặc tham gia những hoạt động khác biệt đều giúp tạo thêm dấu mốc trong ký ức.
Việc sống chú tâm hơn cũng mang lại hiệu quả đáng kể. Khi thực sự tập trung vào một cuộc trò chuyện, một bữa ăn hay một buổi đi bộ, não bộ ghi nhận trải nghiệm sâu sắc hơn thay vì để thời gian trôi qua trong chế độ tự động.
Cảm giác thời gian tăng tốc khi lớn tuổi là hiện tượng rất phổ biến. Nhưng càng tạo ra nhiều trải nghiệm mới và đáng nhớ, chúng ta càng có cơ hội khiến những tháng năm phía trước trở nên phong phú, rõ nét và dài hơn trong cảm nhận của chính mình.
