Người xưa không nói nhiều, nhưng mỗi câu để lại đều đủ nặng để đời sau soi chiếu. Trong đó, lời nhắc “làm người đừng tham phần không phải của mình” tưởng cũ mà chưa bao giờ lỗi thời, nhất là khi nhịp sống hôm nay ngày càng gấp gáp và cạnh tranh.
1. Tham phần không phải của mình là tự mở cửa cho rủi ro
Người xưa quan niệm rất rõ ràng ranh giới giữa “phần mình có” và “phần mình không nên chạm”. Không phải vì cam chịu, mà vì hiểu rằng vượt ranh giới đó thường kéo theo hệ quả khó lường. Cái được trước mắt có thể rất nhỏ, nhưng cái mất về sau lại rất lớn, đôi khi là uy tín, sự an yên hoặc cả con đường dài phía trước.
Trong xã hội hiện đại, ranh giới này không chỉ nằm ở vật chất. Nó còn là quyền lợi, cơ hội, công lao và cả những thứ thuộc về người khác nhưng bị xem nhẹ giá trị. Khi lòng tham dẫn dắt hành động, con người dễ tự hợp thức hóa sai lệch, nghĩ rằng “chỉ một chút không sao”. Chính suy nghĩ đó khiến rủi ro tích tụ âm thầm.
Người xưa gọi đây là “lấy không đúng phần”. Dù không ai nhắc nhở ngay, luật nhân quả vẫn vận hành theo cách riêng. Có thể không xảy ra tức thì, nhưng sớm hay muộn, sự mất cân bằng đó cũng buộc phải trả giá.
2. Biết dừng đúng lúc là trí tuệ, không phải thiệt thòi
Không tham phần không phải của mình không đồng nghĩa với sống an phận hay bỏ lỡ cơ hội chính đáng. Người xưa phân biệt rất rõ giữa “cầu tiến” và “tham lam”. Cầu tiến là nỗ lực để mở rộng phần mình xứng đáng có. Tham lam là chiếm lấy thứ chưa thuộc về mình bằng cách bỏ qua nguyên tắc.
Trí tuệ của người xưa nằm ở chữ “dừng”. Khi đứng trước lợi ích mập mờ, họ chọn lùi lại một bước để giữ toàn cục. Sự dừng này không làm họ nghèo đi, mà giúp họ tránh được những tổn thất dài hạn mà người nóng vội thường không nhìn thấy.
Trong đời sống hôm nay, không ít người cảm thấy thiệt khi không chen vào phần lợi dễ lấy. Nhưng thực tế cho thấy, người biết giữ giới hạn thường đi đường dài bền hơn. Họ xây dựng được sự tin cậy, và chính điều đó lại mở ra những cơ hội lớn hơn, sạch sẽ hơn về sau.
3. Giữ đúng phần mình là cách tích phúc bền nhất
Người xưa tin rằng phúc không đến từ việc lấy nhiều, mà đến từ việc lấy đúng. Khi con người chỉ nhận những gì thuộc về mình, tâm sẽ yên, hành động sẽ thẳng, và mối quan hệ với xung quanh cũng bền chặt hơn. Phúc khí vì thế mà tích tụ một cách tự nhiên, không cần phô trương.
Tham phần không phải của mình thường kéo theo lo lắng, đề phòng và bất an. Ngược lại, giữ đúng phần giúp con người sống nhẹ nhõm hơn, không phải tính toán che giấu hay sợ bị phát hiện. Sự an ổn đó chính là nền tảng để vận khí tốt duy trì lâu dài.
Người xưa nhìn phúc như một dòng chảy. Lấy quá tay ở chỗ này, dòng chảy sẽ nghẽn ở chỗ khác. Biết đủ, biết dừng và biết giữ phần mình, dòng chảy ấy mới thông suốt, để cuộc sống về sau ngày càng ổn định và bền vững.
Lời dặn “làm người đừng tham phần không phải của mình” không phải để kìm hãm con người, mà để nhắc mỗi người giữ được ranh giới cần thiết. Giữa một thời đại nhiều cám dỗ, nhớ được lời xưa này, đã là một cách tự bảo vệ mình và giữ phúc cho chặng đường dài phía trước.
