Với người khỏe mạnh, nước ép rau củ, sinh tố trái cây, gà hầm hay bột ngũ cốc đều có thể là những lựa chọn dinh dưỡng. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, cơ thể không còn khả năng đào thải một số khoáng chất hiệu quả như trước. Vì vậy, những món ăn tưởng chừng có lợi đôi khi lại trở thành gánh nặng cho sức khỏe.
Theo bác sĩ Wu Yun-sheng, chuyên gia Thận học tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Đài Loan (Trung Quốc), có 5 nhóm thực phẩm người bệnh thận cần đặc biệt lưu ý.
1. Nước ép rau củ, sinh tố rau xanh
Nước ép rau củ thường được lựa chọn với mong muốn bổ sung vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, một số loại rau như rau chân vịt, rau dền, rau lang, hẹ lại chứa lượng kali khá cao.
Khi ép thành nước, người dùng có thể tiêu thụ lượng rau lớn trong thời gian ngắn mà không nhận ra. Với người suy giảm chức năng thận, kali dư thừa khó được đào thải, dễ tích tụ trong máu.
Bác sĩ Wu Yun-sheng từng gặp một bệnh nhân nam 60 tuổi thường xuyên phải nhập viện cấp cứu do tăng kali máu. Người này có thói quen uống nước ép rau củ mỗi ngày, đặc biệt là rau lang.
Người bệnh không cần kiêng hoàn toàn rau xanh nhưng nên lựa chọn loại phù hợp. Bắp cải, cải thảo, dưa leo, bí đao có thể là những lựa chọn thay thế tùy tình trạng bệnh. Một số loại rau giàu kali cũng có thể được sơ chế bằng cách chần qua nước sôi để giảm bớt lượng kali.
2. Nước ép trái cây và hoa quả sấy
Trái cây giàu vitamin nhưng không phải loại nào cũng phù hợp với người bệnh thận. Kiwi, cam, ổi hay cà chua có thể cung cấp lượng kali đáng kể.
Đặc biệt, nước ép trái cây khiến người uống dễ tiêu thụ nhiều nguyên liệu hơn so với ăn nguyên quả. Một ly nước ép có thể được làm từ vài loại trái cây, khiến lượng kali nạp vào tăng nhanh.
Hoa quả sấy như nho khô, xoài sấy, ổi sấy cũng cần được kiểm soát. Do mất phần lớn lượng nước, các chất dinh dưỡng và khoáng chất trong trái cây trở nên cô đặc hơn tính theo trọng lượng.
Người bệnh thận nên hỏi bác sĩ về loại trái cây và khẩu phần phù hợp, thay vì mặc định nước ép hay hoa quả sấy đều tốt cho sức khỏe.
3. Nước hầm xương, nước cốt gà
Gà hầm, nước cốt gà hay các loại canh tẩm bổ thường xuất hiện trong thực đơn dành cho người ốm yếu. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn phù hợp với mọi bệnh nhân thận.
Tùy nguyên liệu và cách chế biến, nước hầm có thể chứa lượng kali, phospho và natri đáng kể. Đặc biệt, các sản phẩm nước cốt gà đóng hộp hoặc nước dùng chế biến sẵn còn có thể chứa nhiều muối và phụ gia chứa phospho.
Khi thận hoạt động kém, việc đào thải các chất này bị hạn chế, làm tăng nguy cơ mất cân bằng điện giải và rối loạn chuyển hóa khoáng chất.
Vì vậy, người bệnh không nên nghĩ rằng nước hầm càng đặc thì càng bổ. Khẩu phần và cách chế biến cần được điều chỉnh theo hướng dẫn dinh dưỡng.
4. Muối giảm mặn, muối ít natri
Muối giảm mặn thường được sử dụng để hạn chế lượng natri, hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm thay thế một phần natri clorid bằng kali clorid để tạo vị mặn.
Đây chính là điểm người bệnh thận cần lưu ý. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể khó đào thải kali dư thừa. Sử dụng muối giàu kali tùy tiện có thể khiến nồng độ kali máu tăng cao.
Người mắc bệnh thận không nên tự ý chuyển sang dùng muối giảm mặn theo lời khuyên chung. Tốt nhất nên hỏi bác sĩ về loại gia vị phù hợp, đồng thời tập thói quen ăn nhạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
5. Bột ngũ cốc, bột mè đen
Bột ngũ cốc nguyên cám, bột mè đen và các loại bột hạt được nhiều người chọn làm bữa sáng vì tiện lợi, giàu dinh dưỡng.
Tuy nhiên, một số sản phẩm chứa lượng phospho và kali đáng kể. Các loại bột chế biến sẵn còn có thể bổ sung phụ gia chứa phospho, làm tăng lượng khoáng chất đưa vào cơ thể.
Ở người suy thận, phospho tích tụ lâu ngày có thể gây mất cân bằng canxi - phospho, ảnh hưởng đến xương và làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
Điều này không đồng nghĩa người bệnh phải kiêng hoàn toàn ngũ cốc hay các loại hạt. Quan trọng là lựa chọn sản phẩm và khẩu phần phù hợp với kết quả xét nghiệm, giai đoạn bệnh.
Cẩn trọng với nguy cơ tăng kali máu
Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động của cơ bắp, hệ thần kinh và tim. Tuy nhiên, khi nồng độ kali trong máu tăng quá cao, người bệnh có thể bị yếu cơ, mệt mỏi, tê bì và rối loạn nhịp tim. Trường hợp nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng.
Người mắc suy thận mạn, suy tim, đái tháo đường hoặc đang sử dụng một số loại thuốc có tác dụng giữ kali cần đặc biệt chú ý.
Để phòng ngừa biến chứng, người bệnh nên xét nghiệm máu định kỳ, kiểm soát lượng kali, phospho và natri theo chỉ định. Không tự ý ngừng thuốc điều trị hoặc kiêng khem quá mức.
Điều quan trọng là thực phẩm bổ dưỡng không đồng nghĩa phù hợp với tất cả mọi người. Với bệnh nhân thận, chế độ ăn cần được cá nhân hóa theo chức năng thận, kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ.
