Trong kho tàng kinh nghiệm dân gian, ông bà ta có một câu rất nổi tiếng: “Cả năm không sợ, chỉ sợ tháng Chạp.” Câu nói nghe qua có vẻ nặng nề, tâm linh, nhưng thực chất lại là một lời răn dạy sâu sắc, đúc kết từ quan sát đời sống suốt bao đời. Tháng Chạp không phải là tháng xui xẻo, đe đủi mà là thời điểm nhạy cảm nhất trong năm, khi con người dễ gặp biến động nếu thiếu cẩn trọng.
Trước hết, tháng Chạp là lúc sức người và tiền của đều ở ngưỡng hao hụt
Tháng Chạp chính là tháng cuối cùng của một năm tính theo âm lịch. Sau gần một năm lao động vất vả, hầu hết chúng ta đều cảm thấy mệt mỏi, tinh thần dễ sa sút, khả năng tập trung và phán đoán cũng giảm sút theo. Tháng này, có rất nhiều việc phải lo lắng, gánh nặng tài chính lại tăng cao: tiền lo sinh hoạt, trả nợ nần, sắm sửa Tết, biếu xén, lễ lạt… Trong khi thu nhập thường đã “chốt sổ”, không còn nhiều cơ hội bù đắp, do đó thường chúng ta sẽ bị nỗi lo cơm áo gạo tiền đè nặng. Ông bà xưa cho rằng, khi tài lực cạn mà việc lại nhiều, con người rất dễ rơi vào căng thẳng, từ đó sinh ra sai lầm.
Thứ hai, theo quan niệm truyền thống, tháng Chạp là thời điểm tổng kết của trời đất, là lúc nhìn lại cả một năm đã qua
Trải qua nhiều năm sinh sống và rút kinh nghiệm, người xưa tin rằng, những việc chưa giải quyết xong – nợ nần, mâu thuẫn, ân oán – thường “hiện hình” vào cuối năm. Nhiều gia đình gặp phải những rắc rối vào tháng Chạp, hoặc chuyện buồn bất ngờ. Mà đã cận Tết đến nơi, nên Tổ Tiên dạy rằng tháng này nên sống chậm, khiêm nhường, giữ mình, tránh gây thêm nghiệp mới, tránh hơn thua, tranh chấp, nhất là chuyện tiền bạc và lời ăn tiếng nói, một điều nhịn là chín điều lành.
Một lý do khác khiến tháng Chạp được xem là “đáng sợ” là vì sự chuyển giao âm dương
Theo tín ngưỡng dân gian, tháng Chạp là thời điểm khí âm vượng hơn, thời tiết thất thường, lạnh giá, dễ gây hại cho sức khỏe. Nếu sinh hoạt không điều độ, thức khuya, ăn uống thất thường, mặc không đủ ấm…, con người dễ mắc bệnh, tinh thần bất an, từ đó kéo theo nhiều hệ lụy khác trong cuộc sống. Bởi vậy, người xưa luôn nhắc con cháu giữ gìn sức khỏe trong tháng Chạp, coi đó là nền tảng để bước sang năm mới bình an.
Mặc dù nghe có vẻ đáng sợ nhưng thực tế, nói “sợ tháng Chạp” chỉ đơn thuần là nhắc nhở mỗi người nên sống cẩn trọng hơn. Ông bà ta thường khuyên vào tháng Chạp để sống bình an hãy chú ý tới những tiểu tiết, có nợ nên trả được thì trả, dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, sắp xếp lại công việc, làm việc thiện, giúp đỡ người khó khăn. Những việc này không chỉ giúp nhẹ gánh vật chất mà còn giúp lòng người an yên, tinh thần thanh thản hơn.
Cuối cùng, tháng Chạp chính là tháng bản lề giữa cũ và mới. Người biết giữ gìn cẩn thận trong từng đường đi nước bước thì sẽ đón một năm mới bình an. Ngược lại, nếu chủ quan, tiêu xài quá đà, nóng nảy, quyết định vội vàng, rất dễ mang theo rắc rối sang năm sau.
Vì vậy, câu nói này của tổ tiên không nhằm gieo nỗi sợ, mà là lời nhắc nhở đầy trí tuệ: tháng Chạp là lúc phải sống chậm, sống tỉnh, sống có trách nhiệm với bản thân và gia đình. Qua được tháng Chạp yên ổn thì năm mới đến ắt bình an, hạnh phúc.
