Các vị vua nước Văn Lang của người Lạc Việt được gọi là Hùng Vương. Triều đại này được cho là đã xuất hiện hơn 4000 năm trước. Các câu chuyện về 18 đời vua Hùng không có trong chính sử mà tồn tại trong các truyền thuyết dân gian được người Việt truyền lại suốt nhiều đời.
Với người Việt, các vua Hùng đại diện cho tổ tiên, cho truyền thống dựng nước và giữ nước. Đây cũng là niềm tự hào về một nền văn minh mang bản sắc riêng, tồn tại hàng nghìn năm.
18 đời vua Hùng gồm những vị nào?
Đại Việt sử lược và nhiều tài liệu khác có ghi lại rằng triều đại Hùng Vương được truyền qua 18 đời, bao gồm các vị vua như sau:
1. Kinh Dương Vương, húy Lộc Tục, tức Lục Dục Vương, sinh năm Nhâm Ngọ (2919 TCN) lên ngôi năm 41 tuổi, ở ngôi tất cả 86 năm, từ năm Nhâm Tuất (2879 TCN) đến Đinh Hợi (2794 TCN).
2. Lạc Long Quân, húy Sùng Lãm, tức Hùng Hiền Vương, sinh năm Bính Thìn (2825 TCN), lên ngôi 33 tuổi, ở ngôi tất cả 269 năm, từ năm Mậu Tý (2793 TCN) đến năm Bính Thìn (2525 TCN).
3. Hùng Quốc Vương, húy Hùng Lân, sinh năm Canh Ngọ (2570 TCN) lên ngôi khi 18 tuổi, ở ngôi 272 năm, từ năm Đinh Tỵ (2524 TCN) đến 2253 TCN.
4. Hùng Hoa Vương, húy Bửu Lang, lên ngôi năm Đinh Hợi (2252 TCN), ở ngôi tất cả 342 năm, từ năm Đinh Hợi (2254 TCN) đến năm Mậu Thìn (1913TCN).
5. Hùng Hy Vương, húy Bảo Lang, sinh năm Tân Mùi (2030 TCN), lên ngôi khi năm 59 tuổi, ở ngôi tất cả 200 năm, từ năm Kỷ Tỵ (1912 TCN) đến Mậu Tý (1713 TCN).
6. Hùng Hồn Vương, húy Long Tiên Lang, sinh năm Tân Dậu (1740 TCN), lên ngôi khi 29 tuổi, ở ngôi tất cả 81 năm, từ năm Kỷ Sửu (1712 ) đến năm Kỷ Dậu (1632 TCN).
7. Hùng Chiêu Vương, húy Quốc Lang, sinh năm Quý Tỵ (1768 TCN), lên ngôi khi 18 tuổi, ở ngôi tất cả 200 năm, từ năm Canh Tuất (1631 TCN) đến năm Kỷ Tỵ (1432 TCN).
8. Hùng Vỹ Vương, húy Vân Lang, sinh năm Nhâm Thìn (1469 TCN) lên ngôi khi 39 tuổi, ở ngôi tất cả 100 năm, từ năm Canh Ngọ (1431 TCN) đến năm Kỷ Dậu (1332 TCN).
9. Hùng Định Vương, húy Chân Nhân Lang, sinh năm Bính Dần (1375 TCN), lên ngôi khi 45 tuổi, ở ngôi tất cả 80 năm, từ 1331 đến 1252 TCN.
10. Hùng Uy Vương, húy Hoàng Long Lang, trị vì 90 năm, từ 1251 đến 1162 TCN.
11. Hùng Trinh Vương, húy Hưng Đức Lang, sinh năm Canh Tuất (1211 TCN), lên ngôi khi 51 tuổi, ở ngôi tất cả 107 năm, từ năm Canh Tý (1161 TCN) đến năm Bính Tuất (1055 TCN).
12. Hùng Vũ Vương, húy Đức Hiền Lang, sinh năm Bính Thân (1105 TCN), lên ngôi khi năm 52 tuổi, ở ngôi tất cả 86 năm, từ năm Đinh Hợi (1054 TCN) đến năm Nhâm Tuất (969 TCN).
13. Hùng Việt Vương, húy Tuấn Lang, sinh năm Kỷ Hợi (982 TCN), lên ngôi khi 23 tuổi, ở ngôi tất cả 115 năm, từ năm Quý Hợi (968 TCN) đến Đinh Mùi (854 TCN).
14. Hùng Anh Vương, húy Viên Lang, sinh năm Đinh Mão (894 TCN) lên ngôi khi 42 tuổI, ở ngôi tất cả 99 năm, từ 853 đến 755 TCN.
15. Hùng Triệu Vương, húy Cảnh Chiêu Lang, sinh năm Quý Sửu (748 TCN), lên ngôi khi 35 tuổi, ở ngôi tất cả 94 năm, từ năm Đinh Hợi (754 TCN) đến năm Canh Thân (661 TCN).
16. Hùng Tạo Vương, húy Đức Quân Lang, sinh năm Kỷ Tỵ (712 TCN), ở ngôi tất cả 92 năm, từ năm Tân Dậu (660TCN) đến năm Nhâm Thìn (569 TCN).
17. Hùng Nghị Vương, húy Bảo Quang Lang, sinh năm Ất Dậu (576 TCN) lên ngôi khi 9 tuổi, ở ngôi tất cả 160 năm, từ năm Quý Tỵ (568 TCN) đến năm Nhâm Thân (409 TCN).
18. Hùng Duệ Vương, sinh năm Canh Thân (421 TCN), lên ngôi khi 14 tuổi, ở ngôi tất cả 150 năm, từ năm Quý Dậu (408 TCN) đến năm Quý Mão (258 TCN).
Theo nhiều tài liệu cổ, triều đại Hùng Vương tồn tại trong khoảng 2.600 năm. Tuy nhiên, điều này lại dẫn tới sự tính toán khó tin. Theo các con số này, mỗi vị vua Hùng trung bình phải trì vì đất nước trong vòng 150 năm. Đây là một con số vượt qua giới hạn tự nhiên của con người về mặt tuổi thọ.
Theo bài viết trên VOV, Ngọc phả Hùng Vương có ghi chép như sau: "“Từ đầu tính nước họ Hùng 18 nhánh truyền ấn phù quốc gia, 180 đời đế vương lên ngôi, nhất thống núi sông, xe sách trị nước, kiến dựng 120 điện thành. Cộng các năm trị vì, 18 đời thánh vương di truyền, thánh tử thần tôn, triều đại đế vương, hưởng ngôi cộng là 2.655 năm, thọ 8.618 năm, sinh 986 chi hoàng tôn công chúa, sinh cháu chắt cộng là 14.370 người, trị ở nước Nam, đầu núi góc biển, vạn thế trường tồn, mãi mãi không ngừng”. Như vậy, theo văn bản này, triệu đại Hùng Vương phải có tới 180 vị vua nối tiếp nhau trị vì trong suốt 2.655 năm. Dựa vào con số này, trung bình một vị vua sẽ trị vì khoảng 15 năm. Theo Ngọc phả, tuổi thọ trung bình của các vị vua là khoảng 48. Những thông tin trên hợp lý và có tính khả thi cao hơn.
Nhiều học giả cho rằng con số 18 đời vua Hùng không chỉ 18 cá nhân cụ thể mà chỉ 18 chi, mỗi chi có nhiều vị vua thay nhau trị vì và dùng chung vương hiệu. Cũng có quan điểm cho rằng con số 18 chỉ mang tính chất tượng trưng, ước lệ cho thấy triều Hùng trải qua nhiều đời. Người ta chọn số 18 vì đây là bộ số của 9 - một con số có ý nghĩa thiêng liêng với người Việt.
Vì sao có 18 đời vua Hùng nhưng chỉ có một ngày Giỗ Tổ Hùng Vương?
Theo truyền thuyết, Kinh Dương Vương lấy Long Nữ sinh ra Lạc Long Quân. Sau đó, Lạc Long Quân nên duyên cùng Âu Cơ và sinh ra Hùng Vương.
Hùng Vương là cháu đích tôn của Kinh Dương Vương, là niên hiệu được dùng cho hàng chục triều vua sau đó. Vì vậy, giỗ tổ là phải giỗ Tổ Kinh Dương Vương với ý nghĩa tưởng nhớ vị tổ phụ đã khai sinh ra đất nước.
Một số tài liệu lịch sử ghi lại cho thấy ngày giỗ tổ này có từ cách đây 2000 năm. Cột đá thề đã được dựng trên núi Nghĩa Lĩnh dưới thời Thục Phán An Dương Vương ghi rõ: "Nguyện có đất trời lồng lộng chứng giám, nước Nam được trường tồn lưu ở miếu Tổ Hùng Vương, xin đời đời trông nom lăng miếu họ Hùng và gìn giữ giang sơn mà Hùng Vương trao lại; nếu thất hẹn, sai thề sẽ bị gió giăng, búa dập".
Các đời vua sau này này luôn ghi nhớ, khẳng định vai trò của các vua Hùng trong việc xây dựng bờ cõi. Qua hàng ngàn năm, người Việt vẫn dành một ngày tưởng nhớ tới công ơn xây dựng đất nước của các đời vua Hùng nói chung.
Thực tế, trước đây không có tục đi lễ đền Hùng vào ngày 10/3 âm lịch. Người ta thường tự chọn một ngày tốt theo bản mệnh của từng người để đến lễ bái các vua Hùng. Thông thường, người ta đi lễ vào mùa xuân hoặc mùa thu chứ không định rõ một ngày cụ thể.
Ở địa phương, lễ cúng Tổ được cử hành vào ngày 12/3 âm lịch kết hợp với thờ Thổ kỳ. Con cháu ở xa sẽ sắp xếp thời gian để làm giỗ trước một ngày tức là ngày 11/3 âm lịch, không có hội lớn được tổ chức trên quy mô toàn quốc.
Điều này khiến thời gian lễ bái kéo dài liên miên quanh năm, tốn kém lại không tập hợp được lòng dân. Do đó, đến triều Khải Định năm 1917, Tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc làm bản tấu trình lên Bộ Lễ để xin định lệ lấy ngày 10/3 Âm lịch hàng năm làm ngày tế của cả nước. Từ đó trở về sau, nhân dân cả nước đều hướng xã Hy Cương, Lâm Thao, Phú Thọ - vùng đất cội nguồn - để tưởng nhớ và tôn vinh công lao của các vị vua Hùng.
