Không ít người thậm chí thấy khó chịu, ngại ngùng hoặc muốn tắt ngay sau vài giây. Điều bất ngờ là đây không phải hiện tượng hiếm mà lại khá phổ biến.
1. Tai của bạn nghe giọng nói theo hai cách khác nhau
Khi nói chuyện trực tiếp, bạn không nghe giọng của mình giống cách người khác nghe. Âm thanh đến tai bằng hai con đường cùng lúc: truyền qua không khí và truyền qua rung động của xương sọ.
Phần rung động qua xương làm âm thanh trở nên dày hơn, trầm hơn và có cảm giác ấm hơn. Vì vậy, trong suốt nhiều năm, não bộ đã quen với phiên bản giọng nói “được chỉnh sửa tự nhiên” này. Đó gần như là giọng mà bạn tin rằng mình sở hữu.
Nhưng khi nghe lại bản ghi âm, rung động qua xương biến mất. Bạn chỉ nghe phần âm thanh truyền qua không khí giống mọi người xung quanh nghe được. Kết quả là giọng nói bỗng cao hơn, mỏng hơn hoặc khác hoàn toàn hình dung trong đầu, tạo ra cảm giác hụt hẫng.
2. Não bộ không thích những thứ trái với kỳ vọng
Con người có xu hướng tạo ra hình ảnh về bản thân trong đầu, từ ngoại hình, cách nói chuyện đến giọng nói. Bộ não thích sự ổn định và luôn muốn mọi thứ khớp với dự đoán có sẵn.
Khi giọng ghi âm xuất hiện khác với “phiên bản quen thuộc” trong đầu, não sẽ phát hiện ra sự lệch pha. Từ đó xuất hiện cảm giác lạ lẫm, giống như nhìn một tấm ảnh chụp góc quá khác hoặc thấy mình trong camera trước điện thoại lần đầu tiên.
Các nhà nghiên cứu tâm lý gọi đây là hiện tượng xung đột giữa kỳ vọng và thực tế. Não không lập tức đánh giá điều gì đúng hay sai, nó chỉ nhận ra có điều bất thường. Và phản ứng đầu tiên thường là không thích.
3. Chúng ta thường nghe lỗi của mình nhiều hơn ưu điểm
Khi nghe giọng người khác, đa số chỉ tiếp nhận nội dung cuộc trò chuyện. Nhưng khi nghe lại giọng của chính mình, nhiều người chuyển sang chế độ “soi lỗi”.
Âm điệu lên xuống, cách phát âm, tiếng hít thở, tốc độ nói, những chỗ ngập ngừng hoặc từ lặp lại đột nhiên trở nên nổi bật bất thường. Não bắt đầu tập trung vào những điểm nhỏ mà bình thường không ai chú ý.
Điều thú vị là người khác thường không đánh giá khắt khe như vậy. Nhiều nghiên cứu về nhận thức cho thấy con người có xu hướng chú ý mạnh đến khuyết điểm cá nhân hơn mức người xung quanh nhận thấy. Bạn có thể nghe thấy mười lỗi trong giọng nói của mình, trong khi người khác chỉ nghe thấy một cuộc trò chuyện bình thường.
4. Tâm lý ngại bị đánh giá cũng góp phần tạo cảm giác khó chịu
Giọng nói không chỉ là âm thanh. Nó còn mang theo cảm xúc, tính cách, độ tự tin và cả hình ảnh bản thân.
Khi nghe lại giọng của mình, một số người vô thức nghĩ đến câu hỏi: “Người khác thật sự nghe mình như thế này sao?”. Sự chú ý không còn nằm ở âm thanh mà chuyển sang nỗi lo bị đánh giá.
Đó là lý do nhiều người cảm thấy xấu hổ dù bản ghi không hề có vấn đề gì. Não bộ đôi khi tự tạo áp lực lớn hơn thực tế. Cảm giác này thường mạnh hơn ở những người hay lo lắng về hình ảnh cá nhân hoặc thường xuyên tự phê bình bản thân.
5. Nghe nhiều lần, cảm giác khó chịu thường giảm đi
Tin vui là phần lớn sự khó chịu không kéo dài mãi. Não bộ có khả năng thích nghi rất nhanh với những thứ ban đầu cảm thấy lạ.
Nhiều người làm công việc như phát thanh viên, giáo viên, người sáng tạo nội dung hoặc người thường xuyên họp trực tuyến đều trải qua giai đoạn khó chịu khi nghe lại giọng mình. Tuy nhiên sau một thời gian, cảm giác đó giảm rõ rệt.
Lý do là bộ não bắt đầu cập nhật “phiên bản mới” về chính bạn. Giọng ghi âm dần trở thành một thứ quen thuộc thay vì một âm thanh xa lạ. Điều từng khiến bạn muốn tắt ngay ở vài giây đầu lại trở thành điều hoàn toàn bình thường.
Thực tế, việc ghét nghe giọng của chính mình không có nghĩa giọng bạn khó nghe. Phần lớn chỉ là sự va chạm giữa thói quen của não và âm thanh thực tế. Người khác đã nghe giọng ấy từ rất lâu mà không cảm thấy điều gì bất thường. Chỉ có bộ não của bạn đang cần thêm thời gian để làm quen với một phiên bản chân thật hơn mà thôi
