Lê Thánh Tông là vị hoàng đế nổi tiếng với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật thời Hậu Lê. Dưới triều Lê Thánh Tông, Nho giáo giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội, vì vậy những hành vi bị xem là trái với luân thường, đạo lý đều được kiểm soát chặt chẽ.
Trong Quốc triều hình luật, thường gọi là Bộ luật Hồng Đức, vấn đề phá thai đã được quy định khá cụ thể. Điều 424 nêu rằng người dùng thuốc làm sảy thai cho người khác hoặc người tìm thuốc để phá thai đều bị xử tội đồ. Nếu việc phá thai dẫn đến chết người thì người cung cấp thuốc có thể bị xử theo tội giết người.
Không dừng ở quy định trong luật, năm 1484, Lê Thánh Tông còn nhắc lại lệnh cấm phá thai. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, nhà vua cho rằng có những phụ nữ vì muốn ít con để giữ của cải hoặc ngại việc sinh nở nên tìm cách làm sảy thai. Những người thực hiện việc phá thai cho người khác cũng bị coi là vi phạm pháp luật.
Đáng chú ý, triều đình không chỉ xử lý người trực tiếp phá thai mà còn đặt trách nhiệm đối với những người xung quanh. Người chồng nếu biết việc mà không ngăn cản cũng có thể bị xử lý theo luật. Điều này cho thấy nhà nước thời đó nhìn nhận phá thai không đơn thuần là vấn đề cá nhân mà còn liên quan đến trật tự gia đình và đạo lý xã hội theo quan niệm đương thời.
Năm 1467, Lê Thánh Tông cũng ban lệnh cấm sử dụng thuốc đọa thai. Người dùng thuốc để phá thai cho người khác hoặc đi tìm loại thuốc này đều có thể bị xử phạt. Nếu hành vi khiến người mang thai tử vong, mức xử lý còn nghiêm khắc hơn. Đặc biệt, xã có người thực hiện hành vi nhưng không phát hiện, ngăn cấm thì người đứng đầu địa phương cũng có thể bị liên đới trách nhiệm.
Một điểm đáng chú ý khác là pháp luật thời Hậu Lê đã quan tâm đến việc điều tra những trường hợp phụ nữ tử vong do phá thai hoặc bị tác động dẫn đến sảy thai. Quan lại phải khám nghiệm, lấy lời khai và xác định tình trạng thai nhi để làm căn cứ giải quyết vụ án.
Tuy nhiên, cần nhìn những quy định này trong bối cảnh lịch sử. Lệnh cấm phá thai dưới thời Lê Thánh Tông không thể hiểu hoàn toàn theo quan niệm pháp luật và quyền cá nhân hiện đại. Nó gắn chặt với tư tưởng Nho giáo, quan niệm về gia đình, sinh con, luân thường và trách nhiệm xã hội của thời phong kiến.
Dù vậy, những quy định trong Bộ luật Hồng Đức vẫn cho thấy pháp luật Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước đã nhận diện phá thai như một vấn đề có liên quan đến đạo đức, trật tự xã hội và đặc biệt là nguy cơ đối với tính mạng người phụ nữ
Vì thế, nếu đặt câu hỏi “vị vua nào ở nước ta từng nghiêm cấm và xử phạt hành vi phá thai?”, câu trả lời nổi bật nhất là vua Lê Thánh Tông. Các quy định dưới thời ông là một trong những dấu mốc đáng chú ý trong lịch sử pháp luật Việt Nam khi nhà nước trực tiếp điều chỉnh hành vi liên quan đến việc phá thai.
