Theo quan niệm phong thủy dân gian, bàn thờ là nơi trang nghiêm, tượng trưng cho sự kết nối giữa con cháu với tổ tiên. Vì vậy, từ vị trí đặt bàn thờ, cách bài trí cho đến chất liệu làm bàn thờ đều được nhiều gia đình đặc biệt coi trọng.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là những quan niệm được lưu truyền trong dân gian và phong thủy truyền thống, không phải kết luận khoa học. Khi lựa chọn bàn thờ, gia chủ vẫn nên ưu tiên sự bền chắc, an toàn và phù hợp với không gian sống.
1. Gỗ lấy từ cây từng mọc ở nghĩa trang, khu vực mồ mả
Trong quan niệm xưa, đây là loại gỗ được kiêng kỵ hàng đầu khi dùng để làm bàn thờ.
Nguyên nhân xuất phát từ suy nghĩ rằng cây cối mọc lâu năm tại nghĩa trang, khu vực mồ mả hoặc nơi mai táng thường hấp thụ nhiều “âm khí”. Vì bàn thờ vốn là nơi cần sự thanh tịnh, trang nghiêm và mang nguồn năng lượng ổn định nên gỗ lấy từ những khu vực này được cho là không phù hợp.
Thực tế, nếu xét trên phương diện đời sống, nguồn gốc của gỗ cũng là vấn đề đáng quan tâm. Những cây mọc trong khu vực nghĩa trang lâu năm có thể chịu tác động của môi trường ẩm thấp, đất có độ ẩm cao hoặc sâu mọt. Khi xẻ thành gỗ, chất lượng không phải lúc nào cũng bảo đảm.
Người xưa còn cho rằng đồ thờ cúng nên được làm từ vật liệu có nguồn gốc “sạch”, tức là cây được khai thác tại nơi bình thường, không gắn với những khu vực vốn được xem là có tính âm mạnh.
Vì vậy, nếu mua bàn thờ bằng gỗ tự nhiên, gia chủ nên hỏi rõ nguồn gốc, loại gỗ cũng như đơn vị sản xuất. Một chiếc bàn thờ chắc chắn, khô ráo, không cong vênh và được chế tác cẩn thận vẫn quan trọng hơn những lời quảng cáo quá mức về phong thủy.
2. Gỗ từ cây đã chết khô lâu ngày, cây bị sét đánh
Loại gỗ thứ hai thường bị người xưa khuyên hạn chế sử dụng để làm bàn thờ là gỗ lấy từ cây chết khô tự nhiên hoặc cây từng bị sét đánh.
Theo quan niệm dân gian, cây xanh tượng trưng cho sức sống. Khi một cây đã chết khô từ lâu, người ta cho rằng phần sinh khí của cây không còn, vì vậy không thích hợp để làm vật dụng đặt tại nơi thờ tự.
Đặc biệt, cây bị sét đánh còn được xem là dấu hiệu mang tính bất thường. Trong một số quan niệm truyền thống, loại cây này bị cho là đã chịu luồng năng lượng quá mạnh, vì thế người xưa thường tránh lấy gỗ làm đồ thờ.
Ở góc độ thực tế, gỗ từ cây chết lâu ngày cũng có những nhược điểm nhất định. Nếu cây đã mục từ bên trong, gỗ rất dễ giòn, nứt, bị mối mọt hoặc suy giảm khả năng chịu lực.
Bàn thờ thường được sử dụng trong nhiều năm, thậm chí truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, chất liệu cần có độ bền cao, chịu được sức nặng của bát hương, đồ thờ và các vật phẩm đặt phía trên.
Thay vì lựa chọn gỗ không rõ tình trạng, gia đình nên ưu tiên gỗ đã được xử lý kỹ, sấy đạt tiêu chuẩn, hạn chế cong vênh và sâu mọt.
3. Gỗ tái sử dụng từ nhà cũ, quan tài hoặc đồ bỏ đi
Một trong những điều người xưa đặc biệt kiêng là dùng gỗ tái chế từ những vật dụng từng có mục đích khác để làm bàn thờ.
Ví dụ, gỗ tháo từ nhà cũ, gỗ từng làm đồ dùng lâu năm, gỗ từ công trình bỏ hoang hoặc đặc biệt là gỗ liên quan đến quan tài đều được xem là không nên sử dụng.
Quan niệm truyền thống cho rằng bàn thờ đại diện cho sự kính trọng đối với tổ tiên, vì thế vật liệu làm bàn thờ nên được chuẩn bị riêng, sạch sẽ và trang nghiêm.
Dùng gỗ đã qua quá nhiều mục đích khác nhau bị cho là thiếu sự chỉn chu, đồng thời khó biết được trước đó loại gỗ ấy từng đặt ở đâu hoặc được sử dụng vào việc gì.
Riêng gỗ liên quan đến quan tài hoặc đồ vật dùng trong tang lễ thường được dân gian xếp vào nhóm mang tính âm mạnh, vì thế hầu như đều được tránh sử dụng trong khu vực thờ cúng.
Về mặt thực tế, gỗ tái chế không phải lúc nào cũng kém chất lượng. Tuy nhiên, nếu không xác định được nguồn gốc hoặc đã bị xử lý hóa chất, sơn phủ nhiều lần thì cũng không phải lựa chọn lý tưởng cho bàn thờ trong nhà.
Chọn gỗ làm bàn thờ thế nào cho phù hợp?
Theo kinh nghiệm truyền thống, những loại gỗ thường được nhắc đến khi làm bàn thờ gồm gỗ mít, gỗ gụ, gỗ hương, gỗ sồi hoặc một số loại gỗ tự nhiên chắc chắn khác.
Trong đó, gỗ mít được nhiều gia đình Việt lựa chọn từ lâu bởi màu sắc ấm, tương đối nhẹ, dễ chạm khắc và gắn với hình ảnh quen thuộc của làng quê.
Dù chọn loại gỗ nào, điều quan trọng nhất vẫn là gỗ phải khô, chắc, ít cong vênh, hạn chế mối mọt và có nguồn gốc rõ ràng.
Ngoài chất liệu, khu vực đặt bàn thờ cũng cần giữ sạch sẽ, thông thoáng và trang nghiêm. Không nên đặt bàn thờ tại nơi quá ẩm thấp, sát khu vực nhiều dầu mỡ hoặc nơi thường xuyên bị va chạm.
Đối với những gia đình coi trọng phong thủy, việc tránh các loại gỗ bị cho là “âm khí nặng” chủ yếu thể hiện sự cẩn trọng và tâm lý kính trọng không gian thờ tự. Tuy nhiên, cũng không nên quá lo lắng nếu bàn thờ gia đình không tuân theo hoàn toàn những quan niệm truyền thống.
Suy cho cùng, ý nghĩa quan trọng nhất của bàn thờ vẫn nằm ở lòng thành, sự tưởng nhớ tổ tiên và cách con cháu gìn giữ nếp nhà. Chất liệu tốt, không gian sạch sẽ, cách thờ cúng trang nghiêm và thái độ thành kính mới là những yếu tố nên được đặt lên hàng đầu.
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, chiêm nghiệm.
