Vào dịp Rằm tháng 7 âm lịch, nhiều gia đình sẽ thực hiện lễ cúng cô hồn, cúng chung sinh. Khác với các lễ cúng thần linh, gia tiên - vốn được thực hiện ở khu vực bàn thờ của gia đình, lễ cúng cô hồn được bày ngoài trời, thậm chí ở ngoài đường. Lễ cúng này hướng tới những vong linh không có nơi nương tự, không có người thân thờ tự.
Dân gian cho rằng những vong hồn xa lạ, có cả tốt và nấu. Vì vậy, lễ cúng được tổ chứng ở ngoài trời để tánh những vong hồn này vào nhà, quấy rối gia chủ. Một ý kiến khác hco rằng phần đất thổ cư của mỗi gia đình đều có thổ thần canh giữ. Trong khi đó, những vong hồn bên ngoài, không phải người thân trong nhà sẽ không thể vào hưởng lễ cúng hoặc họ sợ không dám vào. Làm lễ cúng ở ngoài trời giúp các cô hồn có thể nhận được lễ vật.
Nhiều người cho rằng cô hồn vốn đói khát. Nếu gia chủ ăn những món đồ dâng cúng, cô hồn sẽ giảm thấy bị giành giật đồ ăn và quấy phá, gây ra xui xẻo cho gia đình.
Tuy nhiên, ở một số địa phương tại miền Nam, người ta có tục giật đồ cúng cô hồn. Người đi đường có thể lấy đồ cúng cô hồn. Đồ cúng bị người ngoài giật đi thì xui xẻo của gia chủ cúng biến mất còn người lấy đồ cũng nhận được may mắn.
Về phương diện tín ngưỡng, mỗi nơi mỗi khác, tùy theo phong tục địa phương mà gia chủ có thể quyết định cách xử lý với đồ cúng cô hồn. Riêng ở các chùa, đồ lễ cúng cô hồn vẫn được sử dụng như bình thường bởi Phật không chấp vào hình tướng của sự vật. Việc dâng đồ cúng thể hiện lòng thành. Thứ mà các vong hồn chúng sinh nhận và hưởng là sự chia sẻ, thương xót, lòng tưởng nhớ... không phải một món ăn cụ thể. Việc vứt bỏ đồ cúng cô hồn được xem là lãng phí, không nên làm như vậy.
Người xưa thường kiêng ăn đồ cúng cũng có phần hợp lý. Nguyên nhân là do mâm cúng thường được đặt ngoài sân, ngoài ngõ, ngoài đường, có thể đặt rất thấp nên dễ nhiễm bụi bặm, ẩm thấp, bị ruồi nhặng, gián, kiến, chuột bò vào, gây mất vệ sinh, không còn an toàn để sử dụng. Khi đó, có người ăn đồ cúng và bị đầu bụng rất dễ bị coi là điềm xui xẻo trong tháng cô hồn. Ở thời điểm khoa học chưa phát triển, người ta thậm chí còn cho rằng đó là hiện tượng "may quấy", "ma trêu"...
Ngày nay, nhiều món đồ cúng cô hồn được đóng gói cẩn thận, có bao bì bọc kín (như bánh kẹo, bỏng, bim bim..) hoặc các loại trái cây được giữ nguyên vỏ khi cúng nên vấn đề vệ sinh cũng được đảm bảo tốt hơn. Việc có nên ăn đồ cúng hay không cần được xem xét trên khía cạnh vệ sinh an toàn thực phẩm. Nếu thực phẩm vẫn đảm bảo thì có thể ăn. Nếu đồ không còn an toàn, có thể bỏ đi.
* Thông tin mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm.
