Nhiều phụ huynh thường nghĩ dậy thì sớm ở trẻ chủ yếu liên quan đến chế độ ăn nhiều đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn hoặc các món ăn giàu năng lượng. Tuy nhiên, sức khỏe và sự phát triển của trẻ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, trong đó giấc ngủ và môi trường ngủ cũng ngày càng được quan tâm.
Câu chuyện một bé gái 9 tuổi tại Trung Quốc được chẩn đoán dậy thì sớm là lời nhắc để cha mẹ nhìn lại những thói quen tưởng như vô hại trong phòng ngủ của trẻ.
Bé gái 9 tuổi đã có kinh nguyệt, tuổi xương vượt tuổi thật
Theo thông tin được truyền thông Trung Quốc đăng tải, bé gái 9 tuổi 7 tháng, được gọi là Tiểu Lệ, được mẹ đưa đến bệnh viện sau khi xuất hiện kinh nguyệt.
Kết quả kiểm tra cho thấy bé cao khoảng 1,4 m, nặng 45 kg, BMI 22,9 và thuộc nhóm béo phì. Đáng chú ý, tuổi xương của trẻ tương đương khoảng 12 tuổi 3 tháng, cao hơn đáng kể so với tuổi thực.
Do xương phát triển nhanh, tiềm năng tăng trưởng chiều cao của bé cũng bị ảnh hưởng. Các bác sĩ ước tính trẻ chỉ còn khoảng 10 cm khả năng tăng chiều cao và chiều cao trưởng thành dự kiến thấp hơn khoảng 8 cm so với chiều cao di truyền ước tính.
Sau khi đánh giá, bé được chẩn đoán dậy thì sớm.
Điều khiến gia đình bất ngờ là trẻ không thường xuyên ăn những món như gà rán hay đồ chiên rán vốn thường bị phụ huynh xem là nguyên nhân gây dậy thì sớm.
Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn thói quen sinh hoạt, bác sĩ nhận thấy trẻ có một số yếu tố đáng lưu ý. Bé thường ăn tới hai bát cơm mỗi bữa, dùng thêm bánh mì, bánh ngọt vào bữa phụ, ít vận động và thường đi ngủ khoảng 23h.
Ngoài vấn đề cân nặng, gia đình còn sử dụng một số sản phẩm có hương thơm, cốc nhựa và đặc biệt là duy trì đèn ngủ trong suốt đêm.
Điều này không có nghĩa chiếc đèn ngủ là nguyên nhân trực tiếp khiến trẻ dậy thì sớm. Dậy thì sớm có thể liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, dinh dưỡng, cân nặng, hoạt động thể chất, giấc ngủ, nội tiết và các vấn đề sức khỏe khác.
Tuy nhiên, ánh sáng vào ban đêm đang là một yếu tố được giới khoa học quan tâm bởi khả năng ảnh hưởng đến nhịp sinh học và quá trình điều hòa hormone.
Vì sao ánh sáng ban đêm có thể ảnh hưởng đến cơ thể trẻ?
Ban đêm, cơ thể tăng tiết melatonin - hormone đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa chu kỳ ngủ - thức.
Khi tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm, đặc biệt là ánh sáng mạnh hoặc ánh sáng từ màn hình điện tử, quá trình sản xuất melatonin có thể bị ảnh hưởng. Điều này có thể khiến nhịp sinh học bị xáo trộn và làm giảm chất lượng giấc ngủ.
Một số nghiên cứu gần đây cũng bắt đầu xem xét mối liên hệ giữa ánh sáng ban đêm và thời điểm xuất hiện các dấu hiệu dậy thì ở trẻ.
Một nghiên cứu được công bố năm 2025 trên Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism ghi nhận mối liên quan giữa mức độ tiếp xúc với ánh sáng trong phòng ngủ vào ban đêm và thời điểm dậy thì. Nhóm trẻ tiếp xúc với ánh sáng ban đêm ở mức cao hơn có xu hướng xuất hiện một số dấu hiệu phát triển sinh dục sớm hơn.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng đây là mối liên hệ, không phải bằng chứng cho thấy bật đèn ngủ chắc chắn gây dậy thì sớm.
Cha mẹ cũng không nên vì lo lắng mà quy tất cả trường hợp dậy thì sớm cho ánh sáng ban đêm. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường, việc cần thiết là đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá toàn diện.
Không chỉ trẻ em, người lớn cũng nên hạn chế ánh sáng khi ngủ
Môi trường ngủ quá sáng không chỉ được quan tâm ở trẻ nhỏ. Một số nghiên cứu trên người trưởng thành cũng cho thấy ánh sáng vào ban đêm có thể liên quan đến sức khỏe chuyển hóa, cân nặng và tim mạch.
Một nghiên cứu quy mô lớn tại Australia công bố năm 2025, dựa trên dữ liệu của khoảng 88.000 người, ghi nhận mối liên hệ giữa mức độ tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm và nguy cơ mắc một số bệnh tim mạch. Nhóm có mức phơi nhiễm ánh sáng cao hơn có nguy cơ gặp một số vấn đề tim mạch cao hơn.
Một nghiên cứu khác cũng ghi nhận mối liên quan giữa cường độ ánh sáng trong phòng ngủ vào ban đêm với insulin, tình trạng kháng insulin và một số chỉ dấu chuyển hóa.
Ngoài ra, nghiên cứu theo dõi hơn 43.000 phụ nữ trong trung bình 5,7 năm từng cho thấy những người ngủ trong môi trường có ánh sáng hoặc bật tivi có nguy cơ tăng cân cao hơn so với những người ngủ trong bóng tối.
Những kết quả này không đồng nghĩa ánh sáng ban đêm là nguyên nhân duy nhất gây béo phì, tiểu đường hay bệnh tim mạch. Chế độ ăn, vận động, tuổi tác, giấc ngủ và nhiều yếu tố khác đều có vai trò.
Dù vậy, việc giữ phòng ngủ tối và hạn chế các nguồn sáng không cần thiết là một thay đổi đơn giản, ít tốn kém và có lợi cho vệ sinh giấc ngủ.
Tắt đèn lớn nhưng phòng vẫn có thể chưa đủ tối
Nhiều gia đình có thói quen tắt đèn chính trước khi ngủ nhưng lại bỏ qua những nguồn sáng nhỏ trong phòng.
Đó có thể là ánh sáng từ điện thoại, máy tính bảng, tivi, đèn ngủ hoặc ánh sáng bên ngoài cửa sổ. Một số thiết bị điện tử như điều hòa, router Wi-Fi, ổ cắm hay tivi cũng có đèn báo nhỏ nhưng vẫn tạo ra ánh sáng trong không gian vốn cần tối để ngủ.
Với trẻ em, cha mẹ có thể kiểm tra lại phòng ngủ và điều chỉnh một số thói quen đơn giản.
Thứ nhất, cố gắng giữ phòng ngủ tối khi trẻ đã ngủ. Nếu ánh sáng bên ngoài quá mạnh, gia đình có thể sử dụng rèm cản sáng.
Thứ hai, tắt những nguồn sáng không cần thiết. Đèn báo trên các thiết bị điện tử có thể được tắt hoặc che lại nếu phù hợp và an toàn.
Thứ ba, không cần bật đèn ngủ suốt đêm. Nếu trẻ sợ bóng tối hoặc thường thức dậy đi vệ sinh, có thể sử dụng ánh sáng dịu với cường độ thấp và chỉ bật khi cần thiết.
Thứ tư, hạn chế thiết bị điện tử trước giờ ngủ. Việc giảm sử dụng điện thoại, máy tính bảng và tivi trước khi đi ngủ không chỉ giúp hạn chế ánh sáng từ màn hình mà còn tạo điều kiện để trẻ hình thành thói quen ngủ ổn định hơn.
Quan trọng hơn, cha mẹ nên chú ý tổng thể lối sống của trẻ thay vì chỉ tập trung vào một loại thực phẩm hay một thói quen đơn lẻ. Chế độ ăn cân bằng, vận động phù hợp, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ và duy trì giờ ngủ đều đặn đều góp phần hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh.
Nếu trẻ xuất hiện những dấu hiệu dậy thì bất thường hoặc quá sớm như phát triển ngực, xuất hiện lông mu, mùi cơ thể, tăng trưởng chiều cao nhanh bất thường hoặc có kinh nguyệt khi còn nhỏ, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Không nên tự điều trị hoặc áp dụng các biện pháp can thiệp hormone cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
