Su su là loại cây leo dễ trồng, vừa có thể thu quả vừa cho những đọt non xanh giòn dùng để xào, luộc hoặc nấu canh. Tuy nhiên, không ít người trồng su su gặp tình trạng cây leo rất khỏe nhưng ngọn nhỏ, thưa, nhanh già hoặc chỉ tập trung ra dây dài mà ít đâm nhánh.
Muốn su su nhiều ngọn, trước tiên phải giúp bộ rễ khỏe
Su su có thể được trồng từ quả giống. Nên chọn những quả già, khỏe mạnh, không bị dập, thối hoặc có dấu hiệu sâu bệnh. Để quả ở nơi thoáng mát một thời gian, mầm sẽ nhú ra ở phần khe quả. Khi mầm đã phát triển ổn định, có thể đem trồng.
Nếu trồng trực tiếp xuống vườn, nên chọn nơi đất tơi xốp, thoát nước tốt và có đủ khoảng trống để làm giàn. Su su phát triển bộ dây khá mạnh nên đất quá bí, thường xuyên úng nước sẽ khiến rễ kém phát triển.
Có thể đào hố tương đối rộng, sau đó trộn đất với phân chuồng đã hoai mục, phân hữu cơ hoặc phân trùn quế. Nếu đất nặng và dễ đóng bánh, có thể bổ sung thêm vật liệu hữu cơ để tăng độ tơi xốp.
Khi đặt quả giống xuống đất, không nên vùi kín toàn bộ quả quá sâu. Đặt phần quả xuống đất, để mầm hướng lên trên rồi phủ đất vừa phải quanh gốc. Sau đó tưới đủ ẩm.
Nếu trồng trong thùng xốp hoặc chậu, nên chọn vật chứa có kích thước lớn và có nhiều lỗ thoát nước. Su su có bộ rễ khỏe, cây càng lớn càng cần nhiều đất và dinh dưỡng. Chậu quá nhỏ có thể khiến cây vẫn sống nhưng dây yếu, ngọn nhỏ và khó đạt năng suất cao.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là ánh sáng. Cây cần vị trí tương đối thông thoáng, nhận đủ ánh sáng để quang hợp. Nếu trồng ở nơi quá tối, dây có thể vươn dài tìm sáng nhưng thân và ngọn thường mảnh.
Bí quyết để su su bật nhiều ngọn: Đừng tiếc bấm ngọn
Sau khi bén rễ, su su bắt đầu phát triển dây leo khá nhanh. Lúc này, nhiều người thường để nguyên dây chính vì nghĩ rằng dây càng dài cây càng khỏe. Nhưng nếu mục đích chính là thu hoạch ngọn su su, cách chăm sóc cần khác với trồng chủ yếu để lấy quả.
Khi dây chính đã phát triển khỏe và có đủ số lá cần thiết, có thể tiến hành bấm phần ngọn non. Việc loại bỏ ưu thế của đỉnh sinh trưởng sẽ tạo điều kiện để những chồi bên phía dưới phát triển.
Từ một dây chính ban đầu, cây dần hình thành thêm nhiều nhánh cấp 1. Khi các nhánh này đủ khỏe, người trồng tiếp tục thu hoặc bấm phần ngọn thích hợp. Cây lại tiếp tục hình thành thêm chồi mới.
Đây chính là nguyên tắc giúp giàn su su ngày càng dày ngọn.
Tuy nhiên, không nên bấm ngọn khi cây vừa mới mọc, bộ rễ còn yếu. Cũng không nên cùng lúc cắt bỏ quá nhiều lá và dây khỏe. Cây vẫn cần một lượng lá trưởng thành nhất định để quang hợp và nuôi bộ rễ.
Khi thu hoạch, nên dùng kéo sạch hoặc ngắt nhẹ phần ngọn non, tránh kéo giật làm tổn thương cả đoạn dây. Sau mỗi đợt thu, cần quan sát sức cây. Nếu lá vẫn xanh, chồi mới xuất hiện nhanh nghĩa là cây đang có khả năng phục hồi tốt.
Làm giàn cũng rất quan trọng. Giàn nên chắc chắn, thông thoáng để các dây có không gian phân bố đều. Khi dây mọc quá dày, có thể nhẹ nhàng hướng chúng sang những khoảng trống thay vì để tất cả chồng lên nhau.
Giàn thông thoáng giúp lá nhận ánh sáng tốt hơn, đồng thời thuận tiện cho việc quan sát sâu bệnh và thu hoạch.
Muốn ngọn mập đều, tưới và bón phân thế nào?
Su su phát triển nhiều thân lá nên cần nguồn dinh dưỡng tương đối ổn định. Nhưng sai lầm phổ biến là thấy ngọn nhỏ liền tăng mạnh lượng phân đạm. Bón quá nhiều đạm có thể khiến mô cây mềm, mất cân đối dinh dưỡng và làm tăng nguy cơ một số vấn đề sâu bệnh.
Tốt hơn hết nên ưu tiên nguồn hữu cơ đã xử lý kỹ như phân chuồng hoai mục, phân compost hoặc phân trùn quế. Có thể bổ sung định kỳ quanh vùng rễ, sau đó phủ một lớp đất hoặc vật liệu hữu cơ mỏng phía trên.
Nếu sử dụng phân bón khác, cần dùng đúng liều lượng được hướng dẫn trên sản phẩm và tùy theo tình trạng thực tế của cây.
Nước cũng quyết định khá nhiều đến chất lượng ngọn.
Đất quá khô kéo dài khiến ngọn phát triển chậm, dễ nhỏ và nhanh già. Ngược lại, tưới quá nhiều làm đất liên tục sũng nước lại khiến rễ thiếu oxy và tăng nguy cơ thối rễ.
Cách đơn giản là kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới. Khi lớp đất mặt bắt đầu khô nhưng phía dưới vẫn còn độ ẩm nhẹ, có thể bổ sung nước. Vào những ngày nắng nóng, nhu cầu nước thường cao hơn; khi trời mưa liên tục cần chú trọng thoát nước.
Có thể phủ gốc bằng rơm khô, lá mục hoặc vật liệu hữu cơ thích hợp để hạn chế nước bốc hơi và giúp đất giữ độ tơi xốp. Tuy nhiên, không nên chất vật liệu phủ sát kín phần thân gốc vì môi trường quá ẩm có thể tạo điều kiện cho nấm bệnh.
Muốn thu ngọn lâu dài, người trồng cũng cần thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá, các đọt non và thân dây. Nếu phát hiện lá bệnh, dây yếu hoặc phần cây bị hư hỏng, nên xử lý sớm và giữ giàn thông thoáng.
Một giàn su su được chăm đúng cách sẽ hình thành chu kỳ khá thú vị: thu ngọn – cây bật chồi bên – tiếp tục nuôi ngọn mới – lại thu hoạch. Vì thế, thay vì cố giữ một vài dây thật dài, hãy tập trung xây dựng bộ rễ khỏe và hệ thống nhiều nhánh.
Khi cây khỏe, đủ nước, dinh dưỡng cân đối và được bấm ngọn hợp lý, những đọt mới sẽ liên tục xuất hiện, tạo thành giàn su su xanh tốt với nhiều ngọn non, mập và đồng đều.
