Nước vo gạo thường bị đổ xuống cống ngay sau khi nấu cơm. Nhưng thứ nước đục trắng ấy vẫn còn chứa tinh bột, một lượng nhỏ vitamin, khoáng chất và các hợp chất từ lớp cám gạo. Nếu biết tận dụng đúng cách, đây là nguyên liệu đơn giản nhưng khá đa năng trong gia đình.
1. Hỗ trợ làm sạch một số đồ dùng trong bếp
Nước vo gạo có chứa tinh bột và các hạt cám rất nhỏ. Vì thế, nó có thể hỗ trợ làm sạch một số vết bẩn, dầu mỡ nhẹ trên dụng cụ nhà bếp. Đây là mẹo dân gian đã được sử dụng từ lâu, đặc biệt với những món đồ không quá bẩn.
Có thể dùng nước vo gạo lần hai để ngâm nồi, chảo hoặc một số dụng cụ trước khi rửa. Sau khoảng 10–20 phút, chất bẩn mềm hơn, giúp việc cọ rửa thuận tiện hơn. Với vết dầu mỡ nặng hoặc bề mặt cần khử khuẩn, vẫn nên dùng chất tẩy rửa phù hợp thay vì chỉ dựa vào nước vo gạo.
Một điểm đáng chú ý là nước vo gạo không phải “nước tẩy rửa tự nhiên” có thể thay thế hoàn toàn xà phòng. Giá trị của cách làm này nằm ở việc tận dụng thứ vốn thường bị bỏ đi, đồng thời giảm phần nào lượng nước sạch cần dùng cho bước ngâm ban đầu.
2. Tưới cây, nhưng không phải cây nào cũng thích
Đây có lẽ là cách tận dụng nước vo gạo phổ biến nhất. Nước vo gạo có chứa tinh bột cùng một số chất dinh dưỡng còn sót lại từ hạt gạo, vì vậy khi sử dụng hợp lý, nó có thể bổ sung thêm nguồn chất hữu cơ cho đất.
Tuy nhiên, đừng hiểu rằng cứ đổ thật nhiều nước vo gạo vào chậu thì cây sẽ càng xanh tốt. Nước vo gạo để lâu có thể lên men, có mùi và tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển. Nếu tưới trực tiếp, nên dùng nước vo gạo mới, không có dấu hiệu ôi chua và chỉ tưới với lượng vừa phải.
Đặc biệt, chậu cây nhỏ hoặc đất thoát nước kém càng không nên tưới quá thường xuyên. Nước vo gạo không phải phân bón hoàn chỉnh và cũng không thể thay thế chế độ dinh dưỡng cân đối cho cây. Cách dùng hợp lý mới quan trọng hơn việc dùng nhiều.
3. Giúp rửa rau củ theo cách đơn giản
Nước vo gạo cũng thường được dùng để ngâm, rửa rau củ trong sinh hoạt gia đình. Một số người tận dụng nước vo gạo lần đầu hoặc lần hai để làm sạch đất cát bám trên rau củ, nhất là những loại có bề mặt nhiều bụi bẩn.
Cách này có thể giúp loại bỏ phần đất, cát và một số chất bẩn bám bên ngoài nhờ thao tác ngâm và chà rửa. Nhưng cần phân biệt rõ: nước vo gạo không thể bảo đảm loại bỏ thuốc bảo vệ thực vật, vi khuẩn hay các chất ô nhiễm khỏi thực phẩm.
Vì vậy, sau khi ngâm hoặc rửa bằng nước vo gạo, rau củ vẫn cần được rửa kỹ dưới vòi nước sạch. Không nên coi đây là một phương pháp “khử độc” hay thay thế hoàn toàn quy trình vệ sinh thực phẩm an toàn.
4. Có thể tận dụng để ngâm một số loại đậu, nguyên liệu
Một công dụng ít được chú ý hơn là dùng nước vo gạo để ngâm một số nguyên liệu trong quá trình chế biến. Trong một số gia đình, nước vo gạo được tận dụng khi sơ chế thực phẩm nhằm giảm mùi hoặc làm sạch bề mặt nguyên liệu.
Cách này đặc biệt quen thuộc trong các mẹo bếp truyền thống. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào từng loại thực phẩm và mục đích sử dụng. Không nên biến một mẹo dân gian thành lời khẳng định rằng nước vo gạo có thể loại bỏ hoàn toàn chất độc hay hóa chất.
Điều quan trọng nhất vẫn là nguyên liệu phải tươi, được bảo quản đúng cách và rửa sạch bằng nước sạch trước khi nấu. Nước vo gạo chỉ nên được xem như một bước hỗ trợ trong sơ chế, không phải giải pháp thay thế các nguyên tắc an toàn thực phẩm.
5. Tận dụng làm nguyên liệu lên men cho cây và đất
Nếu không muốn đổ bỏ, nước vo gạo còn có thể được tận dụng trong một số cách ủ hữu cơ tại nhà. Khi được xử lý đúng, các chất hữu cơ trong nước vo gạo có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho quá trình lên men cùng những vật liệu hữu cơ khác.
Nhưng đây cũng là cách dễ bị làm sai nhất. Để nước vo gạo trong chai kín, không kiểm soát quá trình lên men rồi đem tưới trực tiếp có thể khiến dung dịch có mùi khó chịu, thu hút côn trùng hoặc làm đất mất cân bằng nếu sử dụng quá nhiều.
Nếu chỉ có vài chậu cây trong nhà, cách đơn giản và an toàn hơn thường là dùng nước vo gạo mới với lượng vừa phải. Còn khi muốn ủ thành dung dịch hữu cơ, cần có quy trình phù hợp, dụng cụ sạch và kiểm soát quá trình lên men.
Nước vo gạo không phải “thần dược” như nhiều mẹo trên mạng thường quảng bá. Giá trị đáng kể nhất của nó nằm ở chỗ: một thứ tưởng như bỏ đi vẫn có thể được tận dụng thêm trong căn bếp và khu vườn. Dùng đúng cách, vừa tiết kiệm vừa giảm lãng phí; dùng quá tay, lợi ích nhỏ lại dễ biến thành phiền toái.
