Thực hiện nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm của công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật, không phải mọi công dân đều đủ điều kiện nhập ngũ. Trong đó, tiêu chuẩn sức khỏe – đặc biệt là các tật khúc xạ về mắt – là nội dung được nhiều người quan tâm trước mùa tuyển quân năm 2026.
Theo khoản 3 Điều 4 Thông tư 148/2018/TT-BQP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 68/2025/TT-BQP), tiêu chuẩn sức khỏe tuyển chọn công dân nhập ngũ tiếp tục được áp dụng thống nhất. Cụ thể, quân đội tuyển chọn công dân đạt sức khỏe loại 1, loại 2 và loại 3 theo quy định tại Thông tư 105/2023/TT-BQP. Một số cơ quan, đơn vị và vị trí đặc thù sẽ áp dụng tiêu chuẩn riêng theo quy định của Bộ Quốc phòng.
Đáng chú ý, quy định hiện hành nêu rõ không gọi nhập ngũ đối với công dân mắc tật khúc xạ cận thị trên 1,5 đi-ốp, viễn thị ở các mức độ; hoặc có chỉ số BMI dưới 18,0 hoặc trên 29,9. Đây là căn cứ quan trọng để hội đồng khám sức khỏe kết luận đủ hay không đủ điều kiện nhập ngũ.
Theo quy định, công dân bị cận thị từ 1,5 đi-ốp trở xuống vẫn thuộc diện đủ điều kiện nhập ngũ. Chỉ những trường hợp cận thị trên 1,5 đi-ốp mới được xem xét tạm hoãn gọi nhập ngũ vì lý do sức khỏe về mắt. Do đó, trong năm 2026, công dân bị cận đúng 1,5 đi-ốp không thuộc diện được tạm hoãn nghĩa vụ quân sự theo quy định hiện hành.
Bên cạnh tiêu chuẩn sức khỏe, Luật Nghĩa vụ quân sự cũng quy định rõ các trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ. Theo Điều 41 của luật này, các trường hợp được tạm hoãn gồm: Chưa đủ sức khỏe theo kết luận của hội đồng khám sức khỏe; là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động; có anh, chị hoặc em ruột đang là hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ; đang học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, đại học, cao đẳng hệ chính quy; dân quân thường trực và một số trường hợp đặc thù khác theo quy định của pháp luật.
Ngoài diện tạm hoãn, pháp luật cũng quy định các trường hợp được miễn gọi nhập ngũ. Cụ thể gồm: con liệt sĩ, con thương binh hạng một; một anh hoặc em trai của liệt sĩ; con thương binh hạng hai; người làm công tác cơ yếu không phải là quân nhân, công an; cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong đã công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn từ đủ 24 tháng trở lên.
Theo quy định, công dân thuộc diện tạm hoãn nếu không còn lý do tạm hoãn thì vẫn có thể bị gọi nhập ngũ trong các đợt tuyển quân tiếp theo. Trường hợp thuộc diện tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ nhưng tự nguyện tham gia, vẫn được xem xét tuyển chọn theo quy định của pháp luật.
Liên quan đến thời hạn phục vụ, Điều 21 Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 quy định, trong thời bình, hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ tại ngũ trong thời hạn 24 tháng.
Quy định này đã được áp dụng từ năm 2016 và tiếp tục thực hiện trong năm 2026. Trong một số trường hợp đặc biệt, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có thể quyết định kéo dài thời hạn phục vụ tại ngũ nhưng không quá 6 tháng nhằm đáp ứng yêu cầu sẵn sàng chiến đấu hoặc thực hiện nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn.
