Chiều 5/1, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, trong đó có Luật Dân số.
Luật Dân số gồm 8 chương, 30 điều, có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026.
Nêu những điểm mới của Luật, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, Luật đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hoàn thiện thể chế, chính sách về dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Để duy trì mức sinh thay thế, luật quy định tăng thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính khi sinh con, bổ sung đối tượng được mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Luật cũng quy định rõ, mỗi cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.
Trường hợp sinh con thứ 2, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, theo quy định của Luật, sẽ được hỗ trợ tài chính khi sinh con.
Người có từ 2 con đẻ trở lên cũng sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Luật quy định Chính phủ sẽ quyết định những biện pháp khác nhằm duy trì mức sinh thay thế. Căn cứ khả năng cân đối ngân sách, chính quyền địa phương cấp tỉnh có thể quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.
Để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi (trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính).
Hành vi cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con, cũng bị nghiêm cấm.
Nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, luật khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, theo Luật Dân số.
Luật cũng sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật có liên quan đến công tác dân số.
Luật Dân số có hiệu lực kể từ ngày 1/7, nhưng riêng các quy định về hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, sẽ có hiệu lực muộn hơn, từ 1/1/2027.
Tại buổi họp báo, ông Phạm Vũ Hoàng - Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, các chính sách lớn quy định trong luật mang tính nguyên tắc chung.
Về chính sách duy trì mức sinh thay thế, bên cạnh các quy định mang tính khung, căn cơ, dài hạn có các quy định cụ thể. Trong đó, có bổ sung đối tượng được mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Hiện Bộ Y tế đang tham mưu với Chính phủ xây dựng các nghị định, thông tư của Bộ Y tế để hướng dẫn luật. Trong đó, phối hợp với Bộ Xây dựng để xây dựng thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 05/2024 quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về mẫu giấy tờ chứng minh đối tượng và điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội. Dự kiến hoàn thành trước 15/5/2026.
