Không cần biển báo nhắc nhở, nhiều người vẫn tự động đứng về bên phải khi bước lên thang cuốn. Thói quen này phổ biến đến mức trở thành một “luật bất thành văn” ở nhiều nơi trên thế giới. Nhưng vì sao lại là bên phải?
1. Bắt nguồn từ thói quen giao thông và văn hóa xếp hàng
Khi thang cuốn xuất hiện vào cuối thế kỷ 19, các thành phố lớn đã phải tìm cách điều phối dòng người đông đúc. Một giải pháp đơn giản được áp dụng là dành một bên cho người đứng yên và một bên cho người muốn đi nhanh hơn.
Tại nhiều quốc gia như Mỹ, Việt Nam, Đức hay Pháp, xe cộ lưu thông bên phải. Con người cũng dần hình thành phản xạ tự nhiên là di chuyển, tránh nhau hoặc xếp hàng theo hướng này. Vì thế, việc đứng bên phải trên thang cuốn trở nên dễ tiếp nhận và ít gây xung đột.
Theo thời gian, thói quen này lan rộng từ hệ thống giao thông công cộng sang trung tâm thương mại, sân bay, bệnh viện và các tòa nhà văn phòng. Nhiều người làm theo đơn giản vì thấy mọi người xung quanh đều làm như vậy.
2. Để nhường đường cho người đang vội
Mục đích dễ thấy nhất của việc đứng bên phải là tạo một lối đi thông thoáng bên trái. Những người cần di chuyển nhanh có thể bước lên hoặc bước xuống thang cuốn mà không bị cản trở.
Trong các nhà ga đông đúc, chỉ cần một vài người đứng chắn ngang toàn bộ bậc thang cuốn, dòng người phía sau có thể bị ùn lại. Điều này đặc biệt dễ xảy ra vào giờ cao điểm khi lượng hành khách tăng mạnh.
Chính vì vậy, quy tắc “đứng phải, đi trái” từng được nhiều đơn vị vận hành giao thông công cộng khuyến khích. Nó giúp giảm cảm giác chen chúc và tạo sự thuận tiện cho những người đang cần tiết kiệm thời gian.
3. Hiệu ứng tâm lý đám đông khiến ai cũng làm theo
Điều thú vị là rất nhiều người không hề biết nguồn gốc của quy tắc này. Họ chỉ đơn giản quan sát những người đi trước rồi làm theo.
Các nghiên cứu về hành vi xã hội cho thấy con người thường có xu hướng tuân thủ những chuẩn mực không thành văn ở nơi công cộng. Khi thấy đa số đứng bên phải, bộ não mặc định đó là cách cư xử phù hợp và an toàn nhất.
Đó là lý do một du khách lần đầu đến một thành phố mới vẫn nhanh chóng hòa vào dòng người trên thang cuốn. Không cần ai hướng dẫn, họ vẫn dễ dàng bắt chước hành vi chung của đám đông.
4. Không phải quốc gia nào cũng đứng bên phải
Nhiều người nghĩ đây là quy tắc toàn cầu, nhưng thực tế không phải vậy. Ở một số nơi như Anh, Úc hay Nhật Bản tại nhiều khu vực, người dân thường đứng bên trái và dành bên phải cho người đi nhanh.
Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến lịch sử giao thông địa phương. Những quốc gia có truyền thống lưu thông bên trái thường xây dựng các quy tắc đi bộ và di chuyển công cộng theo cùng hướng.
Điều này khiến không ít du khách bối rối. Chỉ cần đứng sai bên trong giờ cao điểm, họ có thể vô tình cản trở cả dòng người phía sau mà không hề nhận ra.
5. Nhiều nơi đang thay đổi thói quen này
Nghe có vẻ bất ngờ nhưng một số hệ thống tàu điện hiện đại đã bắt đầu khuyến khích hành khách đứng kín cả hai bên thang cuốn thay vì chỉ đứng một bên.
Lý do là khi tất cả mọi người dồn sang bên phải, tải trọng trên thang cuốn bị phân bố không đều trong thời gian dài. Ngoài ra, việc chỉ sử dụng một nửa diện tích đứng cũng có thể làm giảm hiệu quả vận chuyển hành khách trong giờ cao điểm.
Một số nghiên cứu tại London, Tokyo và nhiều đô thị lớn cho thấy việc đứng đều cả hai bên đôi khi giúp giải tỏa đám đông nhanh hơn so với mô hình “đứng phải, đi trái”. Vì vậy, nhiều nhà ga đã thử nghiệm những cách tổ chức mới tùy theo lưu lượng người thực tế.
6. Điều quan trọng nhất vẫn là quan sát quy định tại nơi bạn đến
Dù đứng bên phải hay bên trái, mục tiêu cuối cùng vẫn là đảm bảo sự lưu thông an toàn và thuận tiện cho mọi người.
Ở những nơi có biển hướng dẫn cụ thể, hành khách nên tuân thủ theo chỉ dẫn thay vì áp dụng thói quen từ nơi khác. Mỗi quốc gia, mỗi thành phố, thậm chí mỗi nhà ga có thể có cách tổ chức khác nhau.
Vì thế, lần tới khi bước lên thang cuốn, hãy để ý dòng người xung quanh. Thói quen đứng bên phải mà nhiều người xem là điều hiển nhiên thực chất là kết quả của lịch sử giao thông, tâm lý đám đông và cách vận hành không gian công cộng suốt hàng chục năm qua. Chỉ một quy tắc nhỏ, nhưng lại phản ánh cách con người phối hợp với nhau trong cuộc sống hiện đại.
