Người xưa không bố trí ánh sáng trong nhà một cách ngẫu nhiên. Mỗi không gian được chiếu sáng nhiều hay ít đều gắn với một vai trò riêng trong trật tự sinh hoạt, phong thủy và cả niềm tin tâm linh. Phòng khách càng sáng càng tốt, nhưng phòng thờ lại bị kiêng sáng gắt – sự đối lập này không phải mê tín, mà là logic rất rõ ràng.
1. Phòng khách sáng để tụ khí, dẫn người, mở vận
Trong quan niệm truyền thống, phòng khách là “bộ mặt” của ngôi nhà, nơi đón khí từ cửa chính lan tỏa vào toàn bộ không gian sống. Ánh sáng mạnh, đều và thoáng giúp dòng khí lưu thông thuận lợi, tránh cảm giác tù đọng, u ám. Nhà sáng thì khí dương vượng, sinh hoạt trong nhà cũng dễ hanh thông.
Phòng khách còn là nơi giao tiếp, tiếp khách, bàn chuyện làm ăn. Ánh sáng đầy đủ giúp con người tỉnh táo, cởi mở và dễ tạo thiện cảm. Người xưa tin rằng một phòng khách tối sẽ làm giảm sinh khí, khiến các mối quan hệ xã hội và công việc khó thuận lợi.
Vì vậy, từ nhà giàu đến nhà thường dân, phòng khách luôn được ưu tiên cửa sổ lớn, hiên rộng, đèn sáng. Sáng ở đây không phải chói gắt, mà là sáng rõ, sạch sẽ, thể hiện sự minh bạch và hiếu khách của gia chủ.
2. Phòng thờ cần tĩnh, ánh sáng mạnh bị coi là “động”
Trái ngược với phòng khách, phòng thờ là không gian mang tính âm – tĩnh – lắng. Đây là nơi kết nối với tổ tiên, thần linh, cần sự trang nghiêm và ổn định. Ánh sáng quá mạnh, đặc biệt là ánh sáng trắng gắt, bị coi là làm “động khí”, phá vỡ sự tĩnh tại cần có.
Người xưa quan niệm, phòng thờ càng tĩnh thì tâm người càng dễ lắng. Ánh sáng dịu, vừa đủ giúp không gian có chiều sâu, tạo cảm giác kính cẩn. Nếu phòng thờ quá sáng, quá rực, con người dễ sinh tâm xao động, thiếu sự tập trung khi thắp hương, khấn lễ.
Vì vậy, phòng thờ thường chỉ dùng ánh sáng vàng ấm, đèn nhỏ, bố trí cao hoặc khuất. Mục tiêu không phải để soi sáng toàn bộ không gian, mà để giữ sự trầm ổn, bền bỉ của trường khí tâm linh.
3. Một bên dương động, một bên âm tĩnh: nguyên tắc cân bằng
Trong tư duy Á Đông, mọi không gian sống đều phải tuân theo nguyên tắc âm – dương cân bằng. Phòng khách đại diện cho dương khí: hoạt động, giao tiếp, chuyển động liên tục. Ánh sáng mạnh là biểu hiện của dương vượng, rất phù hợp với chức năng này.
Ngược lại, phòng thờ thuộc âm khí: tưởng nhớ, kết nối vô hình, cần sự lắng đọng. Nếu dùng ánh sáng mạnh như phòng khách, âm – dương sẽ đảo lộn, khiến không gian thờ cúng mất đi bản chất vốn có.
Người xưa không sợ ánh sáng, mà sợ ánh sáng đặt sai chỗ. Sáng đúng nơi thì sinh khí, sáng sai nơi thì sinh nhiễu. Đó là lý do cùng là ánh sáng, nhưng mỗi phòng lại có “mức độ cho phép” rất khác nhau.
4. Ánh sáng còn là cách giữ ranh giới giữa đời và đạo
Một tầng ý nghĩa sâu hơn là ranh giới giữa không gian sinh hoạt đời thường và không gian tâm linh. Phòng khách sáng, mở, hướng ngoại, gắn với con người đang sống. Phòng thờ tối hơn, kín hơn, hướng nội, gắn với cõi vô hình.
Ánh sáng vừa phải trong phòng thờ giúp duy trì cảm giác “khác biệt” cần thiết. Khi bước vào phòng thờ, con người tự nhiên hạ giọng, chậm bước, điều chỉnh tâm thế. Nếu phòng thờ sáng như phòng khách, ranh giới này bị xóa nhòa.
Người xưa rất coi trọng cảm giác khi bước vào từng không gian. Ánh sáng chính là công cụ tinh tế để dẫn dắt cảm xúc, giúp con người biết lúc nào nên mở, lúc nào nên khép, lúc nào nên động, lúc nào nên tĩnh.
Ngày nay, nhiều nhà hiện đại dùng đèn mạnh khắp nơi cho tiện sinh hoạt. Tuy nhiên, nguyên tắc cũ vẫn còn giá trị nếu biết áp dụng linh hoạt. Phòng khách vẫn nên sáng thoáng, ưu tiên ánh sáng tự nhiên và đèn chiếu đều.
Phòng thờ, dù đặt riêng hay chung không gian, vẫn nên tiết chế ánh sáng. Không cần tối, nhưng tránh ánh sáng trắng mạnh chiếu thẳng vào bàn thờ. Sự dịu nhẹ giúp không gian giữ được chiều sâu tinh thần.
Người xưa đề cao phòng khách sáng và sợ phòng thờ quá sáng không phải vì mê tín, mà vì họ hiểu rất rõ vai trò của từng không gian. Khi ánh sáng được đặt đúng chỗ, ngôi nhà không chỉ tiện nghi, mà còn “có hồn”, có trật tự và dễ an yên lâu dài.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo chiêm nghiệm
