Tháng Chạp đến, nhịp sống bỗng dồn dập hơn, nhiều việc, nhiều thứ phải lo toan. Trong dân gian, một câu nói truyền đời vẫn khiến nhiều người tò mò: “đàn bà sợ tháng Chạp”. Vì sao lại là phụ nữ, và vì sao lại là tháng cuối năm?
1. Tháng Chạp – thời điểm “dồn việc” trong nếp nhà xưa
Tháng Chạp trong văn hóa truyền thống là giai đoạn tổng kết, sửa soạn, chuẩn bị cho Tết Nguyên đán. Mọi công việc gia đình từ dọn dẹp, sắm sửa, nấu nướng đến lo lễ nghi đều tập trung vào khoảng thời gian ngắn này. Nhịp sống vì thế tăng tốc rõ rệt.
Trong xã hội nông nghiệp, phụ nữ gánh phần lớn việc nội trợ và tổ chức đời sống gia đình. Khi tháng Chạp đến, khối lượng việc tăng gấp nhiều lần: dọn nhà, giặt giũ, chuẩn bị đồ lễ, thực phẩm dự trữ, trang hoàng không gian thờ cúng. Áp lực không chỉ là lao động tay chân mà còn là trách nhiệm giữ “nề nếp” cho cả nhà.
Chính sự dồn dập ấy tạo nên cảm giác tháng Chạp là tháng “nặng” với phụ nữ. Câu nói dân gian phản ánh một thực tế xã hội hơn là một niềm tin tâm linh thuần túy.
2. Gánh nặng lễ nghi và vai trò “giữ lửa” trong gia đình
Phong tục cuối năm gắn với nhiều nghi lễ: cúng ông Công ông Táo, tạ mộ, tất niên, chuẩn bị mâm cỗ Tết, mừng thọ... Người phụ nữ thường là người đứng ra sắp xếp, nấu nướng và đảm bảo mọi thứ đúng lệ.
Trong quan niệm truyền thống, bếp núc và bàn thờ là trung tâm của ngôi nhà. Phụ nữ, vì thế, được xem là người “giữ lửa” cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Tháng Chạp càng đến gần Tết, trách nhiệm này càng trở nên rõ rệt và nặng nề.
Sự “sợ” trong câu nói không hẳn là sợ điều xui rủi, mà là nỗi lo không chu toàn. Lo thiếu sót trong lễ nghi, lo bữa cơm chưa trọn vẹn, lo không khí gia đình không đủ ấm áp như mong muốn.
3. Áp lực tài chính và tâm lý cuối năm
Cuối năm là thời điểm chi tiêu tăng mạnh. Từ sắm sửa Tết, quà biếu, thực phẩm đến các khoản phát sinh trong gia đình, mọi thứ đều cần tính toán kỹ lưỡng. Trong nhiều gia đình, phụ nữ là người quản lý chi tiêu, giữ “tay hòm chìa khóa”.
Tháng Chạp vì thế gắn liền với nỗi lo cân đối ngân sách. Làm sao để vừa đủ đầy cho Tết, vừa không vượt quá khả năng tài chính. Áp lực này không chỉ mang tính kinh tế mà còn ảnh hưởng đến tâm lý, khiến cảm giác căng thẳng dễ tăng cao.
Từ góc nhìn xã hội, câu nói dân gian phản ánh vai trò quản lý tài chính gia đình của phụ nữ. “Sợ” ở đây là sợ thiếu trước hụt sau, sợ không đảm bảo được sự ổn định cho cả nhà trong thời điểm nhạy cảm nhất của năm.
4. Yếu tố sức khỏe và nhịp sinh hoạt thay đổi
Tháng Chạp thường rơi vào giai đoạn thời tiết lạnh, ẩm, dễ ảnh hưởng đến sức khỏe. Công việc gia đình tăng, thời gian nghỉ ngơi giảm, khiến thể lực dễ suy giảm, đặc biệt với phụ nữ phải quán xuyến nhiều việc.
Nhịp sinh hoạt bị xáo trộn: thức khuya, dậy sớm, ăn uống thất thường. Những thay đổi này tác động trực tiếp đến thể trạng và tâm lý, khiến cảm giác mệt mỏi, căng thẳng dễ xuất hiện hơn so với các tháng khác.
Trong bối cảnh xưa, khi điều kiện y tế còn hạn chế, việc giữ sức khỏe trong tháng Chạp là một thách thức. Vì thế, nỗi “sợ” còn gắn với lo lắng về sức lực không đủ để hoàn thành mọi việc cuối năm.
Ngày nay, xã hội thay đổi, vai trò trong gia đình dần được chia sẻ. Công việc cuối năm không còn đặt nặng lên một người, mà là trách nhiệm chung của các thành viên.
Tuy vậy, câu nói “đàn bà sợ tháng Chạp” vẫn được nhắc lại như một lát cắt văn hóa, gợi nhớ về thời kỳ phụ nữ gánh phần lớn áp lực gia đình. Nó không còn mang tính định kiến, mà trở thành lời nhắc về sự thấu hiểu và sẻ chia. TRong thực tế hiện nay còn nhiều người sợ, mặc dù nỗi sợ đã được giảm nhẹ so với thời trước, và cũng có những phụ nữ thoát khỏi hoàn toàn định kiến cũ, họ không còn sợ, họ không còn phải chịu những áp lực đó nữa. Trong nhịp sống hiện đại, tháng Chạp có thể trở thành thời điểm gắn kết, khi mọi người cùng chuẩn bị cho Tết. Không còn nỗi sợ tháng Chạp như người xưa cũng là một điều cho thấy người phụ nữ ấy đang rất hạnh phúc.
*Thông tin trong bài mang tính tham khảo chiêm nghiệm
