Trong văn hóa thờ cúng của người Việt, mùng 1 và ngày Rằm hằng tháng là những thời điểm mọi người thường dọn dẹp bàn thờ, chuẩn bị hoa quả, lễ vật và thắp hương tưởng nhớ tổ tiên. Đây cũng được xem là lúc con cháu tưởng nhớ, tĩnh tâm, gửi gắm mong ước và thể hiện lòng thành đối với người đã khuất.
Bên cạnh việc chuẩn bị lễ vật đủ đầy, chu đáo, lời nói trước bàn thờ cũng được nhiều người coi trọng. Theo quan niệm dân gian, có những cách nói nên tránh để giữ không khí trang nghiêm và thể hiện sự thành kính.
Những lời cầu xin mang tính đổi chác
Khi thắp hương, nhiều người thường cầu mong gia đình bình an, công việc thuận lợi, sức khỏe tốt hoặc cuộc sống đủ đầy. Đây là những mong muốn tự nhiên, cũng có thể nói là bình thường. Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống, không nên biến lời khấn thành sự trao đổi kiểu “nếu được việc thì sẽ làm lễ này, nếu được như ý thì sẽ dâng lễ kia”.
Những lời cầu xin mang tính mặc cả, đổi chác dễ làm mất đi ý nghĩa của việc thờ cúng, mất sự oai nghiêm. Bàn thờ trước hết là nơi thể hiện lòng biết ơn và tưởng nhớ, vì vậy lời khấn nên xuất phát từ sự chân thành, không đặt nặng chuyện được - mất. Gia chủ có thể trình bày nguyện vọng một cách nhẹ nhàng, đồng thời tự nhắc nhở bản thân cố gắng làm việc thiện, sống tử tế và có trách nhiệm.
Lời trách móc, oán giận người đã khuất
Ngày Rằm, mùng 1 thường được nhiều gia đình dành thời gian tưởng nhớ ông bà, cha mẹ và những người thân đã qua đời. Do đó, tuyệt đối đừng vì những chuyện đã xảy ra trong quá khá mà lôi ra kể lể, trách móc.
Nếu trong quá khứ từng có chuyện khiến bản thân tổn thương, gia chủ nên giữ tâm thế bình tĩnh, học cách bỏ qua cho nhẹ lòng, tránh nói những lời nặng nề trước bàn thờ. Theo quan niệm dân gian, không gian thờ cúng cần sự thanh tịnh và trang nghiêm. Việc giữ lời nói nhẹ nhàng cũng giúp chính người còn sống cảm thấy lòng mình bình an hơn.
Thay vì trách móc, có thể dành một vài phút để nhớ về những điều tốt đẹp, bày tỏ lòng biết ơn hoặc cầu mong người đã khuất được an yên. Đây cũng là cách gìn giữ sự gắn kết tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình.
Câu đùa cợt, tranh cãi hoặc lời nói thiếu tôn trọng
Bàn thờ là không gian linh thiêng nên những câu nói đùa quá trớn, tiếng cười cợt, chửi mắng hay tranh cãi lớn tiếng đều được xem là không phù hợp, đặc biệt trong lúc gia đình đang thắp hương làm lễ.
Ngay cả khi chỉ là chuyện nhỏ, mọi người cũng nên tránh tranh luận gay gắt hoặc dùng những lời khó nghe trước bàn thờ. Không khí yên tĩnh, nghiêm túc sẽ giúp việc thắp hương trở nên trọn vẹn hơn và thể hiện sự tôn trọng đối với tổ tiên.
Quan niệm mỗi gia đình, mỗi vùng miền có thể khác nhau và không có một quy định chung bắt buộc về từng câu nói trong ngày Rằm, mùng 1. Tuy nhiên, giữ lời nói chừng mực, tránh xúc phạm, trách móc hay tranh cãi trước bàn thờ vẫn là cách ứng xử phù hợp với nét đẹp văn hóa truyền thống.
Suy cho cùng, điều quan trọng nhất khi đứng trước bàn thờ không nằm ở việc phải nói những lời cầu kỳ, mà là giữ sự thành kính, chân thành và tâm thế bình an. Mùng 1 hay ngày Rằm cũng có thể trở thành dịp để mỗi thành viên trong gia đình sống chậm lại, nhớ về nguồn cội và nhắc nhở nhau hướng đến những điều tốt đẹp.
