Có hàng trăm người trong danh bạ, hàng nghìn lượt tương tác trên mạng xã hội nhưng vẫn không biết tìm ai khi buồn. Cô đơn đang trở thành nghịch lý của thời đại kết nối, khi nhu cầu được lắng nghe và đồng hành ngày càng rõ nét. Khoảng trống cảm xúc ấy lại trở thành “mảnh đất” mới để AI, robot cảm xúc và nhiều dịch vụ phát triển.
Con người vẫn cô đơn dù có hàng loạt cách để kết nối
Có hàng loạt cách để trò chuyện, chia sẻ và duy trì quan hệ, nhưng điều đó không đồng nghĩa con người thực sự hiểu nhau. David Brooks, cây bút của The New York Times, cho rằng điều mỗi người cần không chỉ là được nhìn thấy qua tuổi tác, nghề nghiệp hay vẻ bề ngoài, mà còn là được thấu hiểu những nỗi sợ, mong muốn và tổn thương phía sau.
Chính Brooks cũng từng nhận ra khoảng cách ấy trong cuộc sống của mình. Dù thành công trong nghề báo và thường xuyên phân tích hành vi xã hội, ông thừa nhận mình từng gặp khó khăn khi an ủi một người đang cô đơn hay đau buồn. Với ông, hiểu về thế giới không đồng nghĩa với việc biết cách hiểu một con người.
Mạng xã hội càng khiến nghịch lý này rõ hơn khi khuyến khích phản ứng nhanh, phán xét nhanh thay vì những cuộc trò chuyện đủ sâu. Sự thiếu kết nối vì thế vẫn có thể xuất hiện ngay cả khi một người luôn có người bên cạnh, đặc biệt khi họ cảm thấy câu chuyện của mình không được lắng nghe hoặc bản thân trở nên vô hình trong các mối quan hệ.
Mạng xã hội mở rộng khả năng tương tác nhưng không phải lúc nào cũng giúp con người thoát khỏi cô đơn.
Cô đơn không nhất thiết là sống một mình
Sống một mình và cảm thấy cô đơn là hai trạng thái không hoàn toàn giống nhau. Một người có thể tận hưởng không gian riêng nhưng vẫn duy trì những mối quan hệ đủ sâu, trong khi người sống cùng gia đình, bạn đời hay đồng nghiệp vẫn có thể rơi vào trạng thái cô đơn nếu thiếu sự thấu hiểu.
Thực tế, mô hình hộ gia đình một người đang tăng nhanh tại nhiều quốc gia. Hàn Quốc có khoảng 8 triệu hộ dân sống một mình, chiếm hơn 36% tổng số hộ. Tại Tokyo, tỷ lệ này vào khoảng 52%. Trung Quốc cũng ghi nhận gần 20% dân số sống độc thân vào năm 2024 và con số này được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới.
Đáng chú ý, vấn đề không chỉ thuộc về người cao tuổi. Những người trẻ 18 - 24 tuổi, dù thuộc nhóm sử dụng công nghệ và mạng xã hội thường xuyên, cũng nằm trong nhóm có tỷ lệ sống một mình cao.
Khi công việc, đô thị hóa và nhịp sống bận rộn làm các mối quan hệ ngày càng phân tán, cô đơn không còn là vấn đề chỉ xuất hiện ở một nhóm tuổi hay hoàn cảnh sống nhất định. Mong muốn được đồng hành vì thế cũng dần trở thành một nhu cầu tiêu dùng mới.
Cô đơn trở thành “mảnh đất” mới của nền kinh tế
Khi cấu trúc gia đình thay đổi và ngày càng nhiều người sống một mình, thị trường bắt đầu nhìn thấy một nhu cầu trước đây ít được thương mại hóa: nhu cầu có người hoặc thứ gì đó đồng hành. Từ dịch vụ dành cho người độc thân đến công nghệ hỗ trợ cảm xúc, cô đơn đang dần trở thành một mảnh đất màu mỡ để khai thác giá trị thương mại.
Nhu cầu được đồng hành đang mở ra thị trường mới với các sản phẩm dành cho người sống một mình.
Theo Grand View Research, thị trường AI đồng hành có thể đạt 140 tỷ USD vào năm 2030. Trong khi đó, thị trường chăm sóc thú cưng toàn cầu được dự báo vượt 427 tỷ USD vào năm 2032. Nếu tính thêm ứng dụng sức khỏe tinh thần, robot xã hội, dịch vụ đồng hành và mô hình nhà ở cộng đồng, “nền kinh tế cô đơn” có thể vượt 500 tỷ USD vào cuối thập kỷ.
Nhật Bản là một trong những thị trường thể hiện rõ xu hướng này. Bên cạnh các dịch vụ ăn một mình, giao đồ ăn và theo dõi sức khỏe cho người sống độc thân, nhiều nền tảng còn được phát triển để giúp người dùng tìm bạn bè hoặc bạn đời. Thị trường không chỉ đáp ứng nhu cầu vật chất của một người sống riêng mà đang tiến sâu hơn vào nhu cầu cảm xúc.
“Nền kinh tế cô đơn” đang bán những gì?
Một trong những sản phẩm đáng chú ý là LOVOT của công ty GROOVE X tại Nhật Bản. Robot này được trang bị camera, khả năng ghi âm, cảm biến ánh sáng và nhiệt độ, đồng thời có hơn 50 phản ứng cơ thể khác nhau để tạo cảm giác tương tác. Mục tiêu không đơn thuần là hỗ trợ công việc mà là tạo cảm giác có một “sự hiện diện” bên cạnh người dùng.
Tại Trung Quốc, robot đồng hành cũng nhanh chóng trở thành sản phẩm hướng đến nhóm khách hàng trẻ. Một số cửa hàng có hơn 20 mẫu robot phục vụ nhu cầu tương tác, với mức giá khoảng 500 nhân dân tệ. Người mua được ghi nhận chủ yếu tìm kiếm sự an ủi và đồng hành thay vì một thiết bị công nghệ đơn thuần.
Ở không gian số, Replika và Character.AI thu hút hàng chục triệu người dùng trên toàn cầu nhờ khả năng trò chuyện liên tục mà không phán xét. Điểm hấp dẫn của những AI đồng hành này nằm ở việc chúng luôn sẵn sàng phản hồi, qua đó giảm cảm giác cô đơn và đáp ứng một phần nhu cầu giao tiếp mà nhiều người không tìm thấy trong đời sống thực.
Robot cảm xúc và AI đồng hành đang được phát triển như một giải pháp giúp con người giảm cô đơn.
Liệu thị trường có thể bán được “sự kết nối”?
Thị trường có thể bán một robot biết phản ứng, một ứng dụng luôn trả lời hoặc một dịch vụ giúp người sống một mình cảm thấy bớt cô đơn. Tuy nhiên, những sản phẩm ấy vẫn khó thay thế hoàn toàn cảm giác được một con người thực sự thấu hiểu và quan tâm.
Điều này đặc biệt đáng chú ý khi David Brooks cho rằng kỹ năng thấu hiểu không phải khả năng tự nhiên mà cần được học tập và rèn luyện. Một người biết lắng nghe, đặt câu hỏi mở, tạm gác phán xét và khiến đối phương cảm thấy mình được nhìn thấy có thể tạo ra sự kết nối mà không công nghệ nào dễ dàng sao chép.
Sự phát triển của “nền kinh tế cô đơn” đặt ra một nghịch lý khác: thị trường có thể hỗ trợ những người sống một mình, nhưng chưa chắc giải quyết được nguyên nhân của khoảng trống ấy. Đôi khi thứ một người cần không phải thêm một thiết bị để trò chuyện, mà là một mối quan hệ đủ sâu để họ không còn phải tìm kiếm cảm giác được thấu hiểu ở nơi khác.
