Thịt chế biến sẵn: Món quen thuộc nhưng tiềm ẩn rủi ro
Thịt là nguồn cung cấp protein, vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, không phải sản phẩm thịt nào cũng có giá trị dinh dưỡng và mức độ rủi ro giống nhau. Bên cạnh thịt tươi, nhiều người thường xuyên sử dụng xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, lạp xưởng và các loại thịt nguội.
Những thực phẩm này có ưu điểm là tiện lợi, dễ bảo quản và chế biến nhanh. Chúng thường xuất hiện trong bữa sáng, bánh mì, mì ăn liền hoặc các bữa ăn nhẹ. Không ít gia đình còn chọn xúc xích làm món ăn cho trẻ nhỏ vì dễ ăn và tiết kiệm thời gian.
Tuy nhiên, thịt chế biến sẵn là nhóm thực phẩm cần được tiêu thụ có chừng mực. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thịt chế biến sẵn là thịt đã được biến đổi thông qua các phương pháp như ướp muối, hun khói, lên men hoặc xử lý nhằm cải thiện hương vị và kéo dài thời gian bảo quản.
Quá trình chế biến có thể tạo ra hoặc làm tăng sự hiện diện của một số hợp chất liên quan đến nguy cơ ung thư. Ngoài ra, nhiều sản phẩm chứa lượng muối đáng kể, không có lợi nếu sử dụng quá thường xuyên.
Vì sao thịt chế biến sẵn được xếp vào nhóm gây ung thư?
Năm 2015, IARC xếp thịt chế biến sẵn vào Nhóm 1, tức nhóm tác nhân có đủ bằng chứng khoa học cho thấy khả năng gây ung thư ở người. Mối liên hệ được xác định rõ nhất là với ung thư đại trực tràng.
Cần lưu ý, việc cùng thuộc Nhóm 1 với thuốc lá không có nghĩa thịt chế biến sẵn nguy hiểm ngang thuốc lá về mức độ rủi ro. Cách phân loại này phản ánh mức độ chắc chắn của bằng chứng khoa học, không phải mức độ nguy hiểm của từng tác nhân.
Một số phương pháp chế biến thịt có thể tạo ra các hợp chất không có lợi cho sức khỏe. Chẳng hạn, nitrit được sử dụng trong một số sản phẩm có thể tham gia vào quá trình hình thành hợp chất N-nitroso trong những điều kiện nhất định. Thịt hun khói hoặc nướng ở nhiệt độ cao cũng có thể chứa các hợp chất phát sinh trong quá trình chế biến.
Những cơ chế này góp phần lý giải mối liên hệ giữa việc ăn thịt chế biến sẵn và nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào lượng tiêu thụ, tần suất ăn uống và nhiều yếu tố sức khỏe khác.
Ăn 50g mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ ung thư
Theo đánh giá của IARC, tiêu thụ 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày có liên quan đến mức tăng khoảng 18% nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.
Đây là mức tăng nguy cơ tương đối, không có nghĩa cứ ăn lượng thịt này mỗi ngày thì chắc chắn mắc ung thư. Nguy cơ của từng người còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, tiền sử gia đình, cân nặng, vận động và chế độ ăn tổng thể.
Điều đáng quan tâm là thói quen kéo dài nhiều năm. Nếu xúc xích, thịt nguội và lạp xưởng thường xuyên thay thế thịt tươi, cá, trứng, các loại đậu và rau củ, khẩu phần ăn có thể mất cân đối, đồng thời làm tăng lượng muối nạp vào cơ thể.
Vì vậy, người tiêu dùng nên hạn chế thịt chế biến sẵn thay vì chờ xuất hiện vấn đề sức khỏe mới điều chỉnh thói quen ăn uống.
Cách ăn uống giúp bảo vệ sức khỏe
Để giảm rủi ro, mỗi gia đình nên ưu tiên thịt tươi, cá, trứng, đậu phụ và các loại đậu làm nguồn cung cấp protein. Xúc xích, thịt xông khói hay giăm bông không nên trở thành món ăn xuất hiện thường xuyên trong thực đơn hằng ngày.
Khi mua thực phẩm đóng gói, hãy đọc kỹ nhãn thành phần, chú ý lượng muối và khẩu phần. Sản phẩm ít muối hoặc không bổ sung nitrit cũng không đồng nghĩa hoàn toàn không có nguy cơ liên quan đến ung thư.
Bên cạnh đó, nên tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung chất xơ. Hạn chế nướng thịt đến cháy đen hoặc chiên rán quá lâu vì nhiệt độ cao có thể tạo thêm các hợp chất không có lợi.
Đối với trẻ nhỏ, cha mẹ nên đa dạng hóa thực đơn thay vì thường xuyên dùng xúc xích làm món ăn thay thế thịt tươi. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng cũng nên trao đổi với bác sĩ về chế độ dinh dưỡng và lịch tầm soát phù hợp.
Thịt chế biến sẵn không gây ung thư ngay sau một lần ăn, nhưng tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hạn chế nhóm thực phẩm này, kết hợp chế độ ăn cân đối và duy trì lối sống lành mạnh là những thay đổi thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
