Trà và cà phê là hai thức uống quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày. Nhiều người uống trà sau bữa ăn, trong khi không ít người bắt đầu buổi sáng bằng một tách cà phê để tăng sự tỉnh táo. Tuy nhiên, bên cạnh tác dụng giúp tinh thần sảng khoái, hai loại đồ uống này còn được quan tâm bởi những ảnh hưởng tiềm năng đối với sức khỏe gan.
Một nghiên cứu của Đại học Cát Lâm (Trung Quốc), với sự tham gia của hơn 26.000 người, đã tìm hiểu mối liên hệ giữa thói quen uống trà, cà phê và các chỉ số sức khỏe gan. Kết quả cho thấy cả hai loại đồ uống đều có những mối liên hệ tích cực, nhưng điểm nổi bật ở mỗi loại lại khác nhau.
1. Uống trà có liên quan đến nguy cơ viêm, xơ hóa gan thấp hơn
Trà chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, trong đó có các polyphenol và catechin. Những chất này được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.
Theo nghiên cứu được đề cập, những người uống từ 6 tách trà mỗi ngày trở lên có nguy cơ xuất hiện các dấu hiệu viêm, xơ hóa gan thấp hơn khoảng 43% so với nhóm không uống trà.
Ngoài ra, lượng trà tiêu thụ tăng còn có mối liên hệ với xu hướng giảm một số chỉ số liên quan đến mỡ tích tụ trong gan và tình trạng dư thừa sắt.
Viêm gan kéo dài và xơ hóa gan là những vấn đề đáng quan tâm bởi chúng có thể làm tổn thương mô gan theo thời gian. Khi các tổn thương tiến triển, cấu trúc và chức năng gan có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng kết quả nghiên cứu: Mối liên hệ giữa việc uống trà và các chỉ số gan tích cực hơn không có nghĩa trà chắc chắn ngăn ngừa được viêm gan hoặc xơ gan. Sức khỏe gan còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chế độ ăn uống, cân nặng, mức độ vận động, việc sử dụng rượu bia và các bệnh lý nền.
Vì vậy, trà có thể là một lựa chọn đồ uống phù hợp trong chế độ sinh hoạt lành mạnh, nhưng không nên được xem như một phương pháp điều trị bệnh gan.
2. Cà phê có lợi thế gì đối với sức khỏe gan?
Nếu trà cho thấy mối liên hệ nổi bật với các chỉ số viêm và xơ hóa gan thì cà phê lại có những kết quả đáng chú ý liên quan đến lượng sắt và chất béo tích tụ trong gan.
Cụ thể, nghiên cứu ghi nhận nhóm uống từ 6 tách cà phê mỗi ngày trở lên có nguy cơ dư thừa sắt trong gan thấp hơn khoảng 53% so với nhóm không uống cà phê.
Bên cạnh đó, những người sử dụng cà phê rang xay có lượng chất béo tích tụ trong gan thấp hơn trung bình khoảng 16%.
Cà phê chứa nhiều hợp chất sinh học, trong đó có axit chlorogenic và các chất chống oxy hóa. Một số nghiên cứu trước đây cũng ghi nhận mối liên hệ giữa thói quen uống cà phê với nguy cơ mắc một số bệnh gan mạn tính thấp hơn.
Dù vậy, không nên chỉ dựa vào những kết quả này để kết luận rằng cà phê có thể trực tiếp làm giảm mỡ gan hoặc loại bỏ lượng sắt dư thừa ở từng người. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, cách pha chế, lượng uống và các yếu tố liên quan khác.
Đáng chú ý, mối liên hệ giữa lượng cà phê tiêu thụ và các chỉ số viêm, xơ hóa gan trong nghiên cứu có dạng chữ U. Điều này cho thấy lợi ích không nhất thiết tăng đều theo lượng cà phê uống vào.
Nói cách khác, uống nhiều cà phê hơn không đồng nghĩa với việc gan sẽ khỏe hơn.
3. Vậy trà hay cà phê tốt cho gan hơn?
Từ kết quả nghiên cứu, rất khó đưa ra câu trả lời rằng trà hay cà phê tốt hơn trong mọi trường hợp.
Trà có lợi thế đáng chú ý ở các chỉ số liên quan đến viêm và xơ hóa gan. Trong khi đó, cà phê cho thấy mối liên hệ tích cực với tình trạng tích tụ chất béo và sắt trong gan.
Nghiên cứu cũng ghi nhận những người uống trà và cà phê, riêng lẻ hoặc kết hợp, có một số chỉ số sức khỏe gan tích cực hơn nhóm không sử dụng hai loại đồ uống này.
Tuy nhiên, kết quả trên không chứng minh rằng việc kết hợp trà và cà phê sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn so với chỉ uống một loại. Muốn xác định tác động trực tiếp, cần có thêm những nghiên cứu được thiết kế phù hợp để đánh giá mối quan hệ nhân quả.
Với người khỏe mạnh, lựa chọn trà hay cà phê chủ yếu nên dựa vào sở thích, khả năng dung nạp caffeine và tình trạng sức khỏe cá nhân. Nếu thường xuyên mất ngủ, hồi hộp hoặc nhạy cảm với caffeine, nên cân nhắc giảm lượng cà phê và trà có chứa caffeine.
4. Uống trà, cà phê thế nào để không gây hại cho sức khỏe?
Một điểm cần lưu ý là nghiên cứu ghi nhận những mối liên hệ tích cực ở nhóm uống nhiều không có nghĩa mọi người nên cố gắng uống tới 6 tách trà hoặc cà phê mỗi ngày.
Lượng caffeine trong mỗi tách có thể khác nhau đáng kể tùy loại hạt, loại trà, cách pha và dung tích. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, bồn chồn, tim đập nhanh hoặc khó chịu ở đường tiêu hóa.
Để sử dụng hai loại đồ uống này hợp lý, bạn có thể lưu ý một số nguyên tắc sau:
- Ưu tiên trà và cà phê ít đường: Hạn chế thêm nhiều đường, sữa đặc hoặc kem béo để tránh làm tăng lượng calo nạp vào cơ thể.
- Không uống quá nhiều trong ngày: Điều chỉnh lượng dùng theo khả năng dung nạp, đồng thời tránh uống sát giờ đi ngủ nếu dễ mất ngủ.
- Chú ý đến tình trạng sức khỏe: Người mắc bệnh lý nền, đang mang thai hoặc cần hạn chế caffeine nên trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn lượng dùng phù hợp.
- Không xem trà, cà phê là thuốc bổ gan: Hai loại đồ uống này không thể thay thế việc khám, điều trị hoặc theo dõi y tế khi đã có bệnh lý về gan.
Quan trọng hơn, muốn bảo vệ gan lâu dài, mỗi người cần duy trì chế độ ăn cân bằng, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia. Đây là những yếu tố có vai trò thiết thực trong việc giảm nguy cơ mắc các bệnh gan liên quan đến chuyển hóa và lối sống.
Tóm lại, trà và cà phê đều có những lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe gan, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định loại nào tốt hơn toàn diện. Thay vì chạy theo lượng uống lớn, hãy lựa chọn thức uống phù hợp, sử dụng điều độ và duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ gan mỗi ngày.
