Tất cả người lao động có bắt buộc phải tham gia BHXH hay không?
Không. Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, không phải mọi người lao động đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Điều 7 Luật BHXH 2024 liệt kê các trường hợp không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, gồm:
Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng (Chính phủ sẽ quy định chi tiết nhóm này);
Lao động là người giúp việc gia đình;
Lao động thuộc điểm m, n khoản 1 Điều 7 và đã đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH (theo khoản 7 Điều 33).
Khoản 3 Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 cũng nêu rõ: đối với người lao động không thuộc diện tham gia BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc, thì người sử dụng lao động phải trả thêm cho người lao động một khoản tiền tương đương với phần mà lẽ ra doanh nghiệp phải đóng BHXH – BHYT – BHTN theo luật.
→ Như vậy: những lao động nằm ngoài diện bắt buộc thì không phải tham gia BHXH bắt buộc, và doanh nghiệp phải cộng thêm khoản tiền tương ứng vào kỳ lương để bảo đảm quyền lợi tài chính của họ.
Người lao động được nhận bao nhiêu tiền nếu thuộc diện không phải đóng BHXH bắt buộc?
Với người lao động không thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc, doanh nghiệp (người sử dụng lao động) sẽ trả thêm một khoản tiền vào kỳ lương thay cho phần đóng các loại bảo hiểm bắt buộc. Khoản tiền này chính là số tiền tương ứng với tỷ lệ đóng bảo hiểm mà đáng lẽ doanh nghiệp phải nộp.
Theo Quyết định 595/QĐ-BHXH năm 2017, hằng tháng doanh nghiệp phải đóng bảo hiểm theo tỷ lệ 21,5% hoặc 21,3% tính trên mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Trong đó: hưu trí – tử tuất 14%; ốm đau – thai sản 3%; tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp 0,5% hoặc 0,3%; bảo hiểm thất nghiệp 1% và bảo hiểm y tế 3%.
Riêng quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: nếu doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện và được Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cho phép thì có thể áp dụng mức đóng 0,3% theo Nghị định 58/2020/NĐ-CP, còn lại thông thường áp dụng 0,5%.
Như vậy, nếu người lao động thuộc diện không tham gia BHXH bắt buộc thì tiền được nhận sẽ tính như sau:
Số tiền thay cho đóng BHXH = 21,5% hoặc 21,3% × tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.
Theo Thông tư 06/2021/TT-BLĐTBXH (khoản 26 điều 1), tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gồm: mức lương theo công việc/chức danh; phụ cấp lương bù đắp điều kiện lao động, độ phức tạp công việc, mức độ thu hút… và các khoản bổ sung xác định được mức tiền cụ thể, chi trả thường xuyên theo kỳ lương.
Nếu doanh nghiệp không trả khoản tiền này để người giúp việc gia đình tự tham gia BHXH, BHYT thì sao?
Theo Điều 30 Nghị định 12/2022/NĐ-CP: hành vi không trả khoản tiền BHXH, BHYT theo quy định để người giúp việc gia đình chủ động tham gia BHXH, BHYT sẽ bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng, đồng thời buộc trả đủ khoản tiền BHXH, BHYT cho người lao động.
