Trong một gia đình, cha mẹ thường nghĩ rằng con càng lớn càng cần được biết mọi chuyện. Nhưng thực tế, có những thông tin nếu được nói ra quá sớm, quá nhiều hoặc không đúng thời điểm lại khiến trẻ lo lắng, mất cảm giác an toàn và vô tình mang những gánh nặng vốn không thuộc về mình.
Vì vậy, có những điều cha mẹ nên biết cách giữ lại.
1. Những mâu thuẫn của vợ chồng
Vợ chồng khó tránh khỏi lúc bất đồng quan điểm. Có khi chỉ là chuyện tiền bạc, công việc, cách chăm con hay những vấn đề trong cuộc sống. Người lớn có thể tranh luận rồi làm hòa, nhưng trẻ nhỏ lại thường không đủ khả năng hiểu hết nguyên nhân phía sau.
Điều cha mẹ nên tránh nhất là kể chi tiết chuyện vợ chồng cho con nghe, đặc biệt là những lời trách móc, xúc phạm hoặc chuyện riêng tư của người kia. Khi nghe quá nhiều, trẻ dễ rơi vào tâm thế phải đứng về một phía.
Giữ những chuyện ấy ngoài phạm vi của trẻ không có nghĩa là giả tạo. Đó là cách cha mẹ tạo cho con cảm giác rằng gia đình vẫn là nơi an toàn, ngay cả khi người lớn đang có vấn đề cần giải quyết.
2. Những khó khăn tài chính của gia đình
Trẻ nên được dạy về tiền bạc, tiết kiệm và giá trị của lao động. Tuy nhiên, điều đó khác hoàn toàn với việc để con thường xuyên nghe những câu chuyện như gia đình đang nợ bao nhiêu, tháng này thiếu tiền thế nào hay cha mẹ đang lo sợ mất việc ra sao.
Những thông tin ấy có thể khiến trẻ hình thành cảm giác bất an, thậm chí tự cho rằng mình là nguyên nhân khiến cha mẹ phải tốn tiền. Một đứa trẻ đang tuổi học tập không nên phải mang nỗi lo cơm áo của người lớn trên vai.
Cha mẹ vẫn có thể dạy con biết quý trọng đồng tiền bằng những điều vừa sức: không lãng phí thức ăn, biết tiết kiệm, biết trân trọng công sức của cha mẹ. Còn những áp lực tài chính nghiêm trọng, người lớn nên tự chịu trách nhiệm và tìm cách giải quyết.
3. Những lời than phiền về ông bà, họ hàng
Trong gia đình, đôi khi người lớn có những chuyện không hài lòng với nhau. Nhưng nếu cha mẹ thường xuyên kể cho con nghe rằng ông bà thế này, cô chú thế kia, trẻ sẽ dễ bị kéo vào những mối quan hệ vốn không thuộc trách nhiệm của mình.
Đặc biệt, đừng biến trẻ thành người truyền tin giữa các thành viên trong gia đình. Những câu như “Con nhớ nói với bà là mẹ không thích chuyện đó” có thể khiến trẻ cảm thấy mình phải đứng giữa hai bên.
Trẻ cần được yêu thương và tôn trọng những người thân trong khả năng phù hợp, thay vì phải gánh những xung đột của người lớn. Người lớn có chuyện của người lớn, trẻ có thế giới riêng của trẻ.
4. Những sai lầm của cha mẹ trong quá khứ
Cha mẹ không cần xây dựng hình ảnh mình lúc nào cũng hoàn hảo trước mặt con. Trẻ cần biết rằng người lớn cũng có thể mắc sai lầm và biết sửa chữa.
Tuy nhiên, không phải sai lầm nào trong quá khứ cũng cần kể chi tiết cho con, nhất là những chuyện riêng tư, những lựa chọn từng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc những vấn đề mà trẻ chưa đủ trưởng thành để hiểu.
Điều quan trọng hơn là cha mẹ có thể truyền cho con bài học rút ra từ sai lầm đó. Trẻ cần học cách chịu trách nhiệm, chứ không cần phải biết tất cả những bí mật của người lớn.
5. Những lo lắng quá mức của cha mẹ
Có những bậc cha mẹ càng thương con càng dễ nói ra mọi nỗi sợ của mình. Sợ con bị điểm kém, sợ con thất bại, sợ con bị bạn bè xa lánh, sợ tương lai của con không tốt.
Nhưng nếu ngày nào trẻ cũng nghe những câu như “Mẹ lo quá”, “Không biết sau này con có làm nên chuyện không”, “Bố sợ con không bằng người khác”, những lời ấy có thể trở thành áp lực vô hình.
Cha mẹ có thể lo lắng, nhưng không nên biến nỗi lo của mình thành chiếc balô mà con phải mang theo. Hãy cho trẻ biết rằng dù kết quả thế nào, gia đình vẫn là nơi con có thể trở về.
6. Những chuyện riêng tư của người lớn
Có những chuyện thuộc về đời sống riêng tư của cha mẹ, những vấn đề trong hôn nhân hoặc các mối quan hệ trưởng thành mà trẻ không cần biết quá sớm.
Ranh giới giữa thành thật và nói quá nhiều rất quan trọng. Thành thật không đồng nghĩa với việc mọi bí mật đều phải được chia sẻ với con.
Một gia đình êm ấm không phải là gia đình không có bí mật. Đó là gia đình biết điều gì nên nói, điều gì nên giữ lại và thời điểm nào con đủ trưởng thành để tiếp nhận.
7. Những đánh giá tiêu cực về chính đứa trẻ
Có một điều cha mẹ càng nên “giấu” con, đó là những nhận xét tiêu cực mang tính dán nhãn mà người lớn vô tình nghĩ về trẻ.
Đừng nói trước mặt con rằng “Con nhà mình chẳng bằng ai”, “Nó lười lắm”, “Từ bé đã khó dạy” rồi mong trẻ không bị ảnh hưởng. Trẻ thường ghi nhớ những lời ấy lâu hơn người lớn tưởng.
Nếu con có khuyết điểm, hãy góp ý vào hành vi cụ thể thay vì biến nó thành đặc điểm của con người. “Con chưa làm tốt việc này” khác hoàn toàn với “Con là đứa chẳng ra gì”.
Gia đình càng bình yên khi mỗi người đều cảm thấy mình được tôn trọng.
Cha mẹ không cần kể cho con mọi chuyện để chứng minh tình yêu hay sự thành thật. Một đứa trẻ cần được biết những điều liên quan trực tiếp đến mình, những quy tắc cần thiết và những sự thật phù hợp với độ tuổi. Còn những gánh nặng của hôn nhân, tiền bạc, họ hàng hay những chuyện riêng tư của người lớn, cha mẹ hoàn toàn có thể lựa chọn giữ lại.
Biết giữ đúng chuyện, đúng lúc và đúng mức cũng là một dạng yêu thương.
Bởi tuổi thơ của con vốn đã có đủ những điều phải học, phải trải nghiệm và phải trưởng thành. Đừng để những nỗi lo của người lớn vô tình trở thành chiếc bóng đi theo con suốt nhiều năm sau đó.
