Người xưa còn có hệ thống thiên can và địa chi. Trong đó, 10 thiên can gồm Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. 12 địa chi (còn được mọi người quen gọi là 12 con giáp) gồm Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.
Người xưa cho rằng: "Trai Đinh, Nhâm, Quý thì tài; gái Đinh, Nhâm, Quý qua hai lần đò". Tức là nam giới sinh vào các năm có can là Đinh, Nhâm, Quý thường có vận số tốt đẹp. Chẳng hạn, nam tuổi Đinh Sửu sáng suốt; Đinh Mão mưu trí; Nâm Dần có chức có quyền; Nhâm Tuất vinh hiển; Quý Tỵ thông minh, dễ thăng quan tiến chức. Ngược lại, nữ mệnh có can Đinh, Nhâm, Quý tường có đường tình duyên không suôn sẻ. Ví dụ như nữ Đinh Sửu đào hoa; Đinh Mão có thể qua nhiều đời chồng; Nhâm Dần tình xuyên trắc trở, xung khắc; Nhâm Tuất khắc phu, Quý Tỵ qua nhiều lần đò.
Đây là quan niệm dân gian và được người ta lý giải dựa trên thuyết âm dương, ngũ hành.
"Trai Đinh, Nhâm, Quý thì tài; gái Đinh, Nhâm, Quý qua hai lần đò"
Theo âm dương, ngũ hành, hệ can được chia thành:
- Giáp - dương, Ất- âm, đều thuộc Mộc;
- Bính - dương, Đinh - âm, đều thuộc Hoả;
- Mậu - dương, Kỷ - âm, thuộc Thổ;
- Canh - dương, Tân - âm thuộc Kim;
- Nhâm - dương, Quý - âm thuộc Thủy.
Theo âm dương, ngũ hành, 12 địa chi cũng được chia thành:
- Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất - dương;
- Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi - âm. Về ngũ hành, Dậu - Thân phương Tây thuộc Kim; Mão - Dần phương Đông thuộc Mộc; Tý, Hợi phương Bắc thuộc Thủy, Tỵ - Ngọ phương Nam thuộc Hỏa; hành Thổ ở chính giữa.
Người xưa cho rằng một can phải có âm dương hài hòa. Nếu cùng dương hoặc cùng âm (hay còn gọi là đồng khí) thì đẩy nhau, phải có cả âm, cả dương và theo quy luật ngũ hành tương sinh mưới tốt.
Bên cạnh đó, theo quy luật âm dường, người ta cho rằng nữ thuộc âm, nam thuộc dương.
Dựa trên các quan niệm này, nói trai Đinh, Nhâm, Quý thì tài là do nam giới vốn là dương, thêm các can Đinh, Quý là âm sẽ tạo ra sự hài hòa âm dương. Trong khi đó, nữ giới là âm, gặp các can Đinh, Quý cũng thuộc âm tạo ra trạng thái đồng khí, cùng âm, đẩy nhau, không tốt.
Canh Nhâm thuộc dương nhưng lại thuộc hành Thủy (âm) nên khi kết hợp với các chi cũng thuộc dương như Thân, Ngọ, Thìn, Dần, Tý, Tuất vẫn được xem là tốt với nam giới (dương). Ngược lại, nữ giới (âm) mang can đó lại không tốt do quá nhiều phần dương. Người ta cho rằng nữ giới mang dương quá mạnh thường khó có cuộc sống suôn sẻ so với những tuổi khác.
Ý nghĩa của các can Đinh, Nhâm, Quý
Theo báo Hà Nội Mới, trong cuốn "Lịch vạn niên thực dụng 1898 - 2018", NXB Văn hóa - Thông tin, năm 2007, mõi can, chi đều có những ý nghĩa nhất định. Trong đó, can Đinh được xem là biểu tượng của mùa Hạ, vạn vật đều chính. Đinh là thừa Bính, đại diện cho tâm người; là biểu hiện cho nội lực sung mãn, sự tráng niên.
Về âm dương ngũ hành, đinh thuộc Âm - Hỏa, gặp thời thì tiêu tan bạo ngược, hung tàn, làm động lòng người. Ngược lại, nếu không gặp thời, lòng ôm sự khổ não, buồn bã, u sầu.
Can Nhâm là thừa Tân, tượng trưng cho gối người. Xét về âm dương, ngũ hành, nhầm thuộc Dương - Thủy, gặp thời vận thì ích cho vật, lợi cho người; không gặp thời thì hại người hiền.
Can Quý tượng trưng cho thủy (nước) từ bốn phương đổ về lòng dất, mang hàm ý của sự thai nghén đã mãn hạn. Theo sách Cổ ngữ, dịch lý, Quý có chất nặng, âm tính, trầm hậu nhưng bên trong có sự yếu ớt. Theo âm dương, ngũ hành, can Quý thuộc Âm - Thủy; gặp thời đắc vận thì hóa rồng; sa cơ lỡ vận thì theo người đi ăn mày.
"Trai Đinh, Nhâm, Quý thì tài; gái Đinh, Nhâm, Quý qua hai lần đò" chỉ là kinh nghiêm được dân gian đúc kết. Người ta thấy phụ nữ mang ba can này thường thông minh, mạnh mẽ, quyết đoán. Trong khi đó, người xưa cho rằng phụ nữ lấy chồng phải theo chồng. Đối với phụ nữ xưa, chồng con là quan trọng nhất. Ngược lại, sự nghiệp mới là vấn đề quan trọng đối với đàn ông. Do đó, việc suy luận phụ nữ mạnh mẽ, có tính tự lập cao, khó nghe theo chồng, tình duyên trắc trở cũng là điều dễ hiểu.
Tuy nhiên, câu nói trên chỉ là suy luận logic theo cổ học chứ chưa chắc đã đúng. Điều này mang tính ước lệ, là quan niệm của người xưa. Trên thực tế, không phải cứ nam sinh ra mang can Đinh, Nhâm, Quý đều tài giỏi hoặc nữ sinh vào năm có 3 can này đều lận đận tình duyên.
* Thông tin mang tính chất tham khảo, chiêm nghiệm.
