Cho đến ngày nay vẫn có rất nhiều người cho rằng nhân duyên là do trời định, gặp được nhau chính là định mệnh. Trên thực tế cũng có những thiên tình sử đẹp và kỳ lạ đến khó tin, ngỡ như chỉ có trong phim ảnh.
Cặp đôi Hồ Quý Ly và Nhất Chi Mai (Huy Ninh công chúa) chính là một thiên tình sử mà bất cứ ai ở thời đó đều mơ ước.
Theo giai thoại thì Hồ Quý Ly thuở hàn vi thường theo người cha nuôi đi buôn đường biển. Một hôm thuyền chở hàng của ông ghé vào bờ, thấy trên bãi biển có ai vạch lên cát câu thơ “Quảng Hàn cung lý nhất chi mai” (tức trong cung Quảng Hàn có một cành mai). Quý Ly ngay lúc ấy đã nhẩm thuộc lòng câu thơ, cũng không nghĩ một sự việc bâng quơ như vậy lại là điều giúp ông thay đổi vận mệnh cuộc đời.
Sau này Hồ Quý Ly được làm quan. Một lần ông hộ giá vua Trần Nghệ Tông đi chơi, nửa chừng ghé vào tránh nắng ở điện Thanh Thử. Nhìn hàng ngàn cây quế trước mặt, nhà vua nổi hứng liền ra một vế đối: “Thanh Thử điện tiền thiên thụ quế” (tức trước điện Thanh Thử có hàng ngàn cây quế).
Trong khi các quan đi theo còn lúng túng chưa biết đối lại ra sau thì Hồ Quý Ly đã nhanh chóng nhớ lại câu thơ trên bãi biển năm xưa, bèn đáp: “Quảng Hàn cung lý nhất chi mai”. 2 câu ghép lại tạo thành vế đối nhau rất chỉnh, tạm dịch là: Trước điện Thanh Thử ngàn gốc quế - Trong cung Quảng Hàn một cành mai.
Các quen nghe xong đều bái phục tài văn chương của Hồ Quý Ly. Vua Trần thì vừa phục vừa lấy làm lạ bởi nhà vua có một nàng công chúa tên là Nhất Chi Mai (Công chúa Huy Ninh – con gái vua Trần Minh Tông). Tuy nhiên, nàng ở trong cung cấm, hiếm khi ra ngoài nên kể cả các quan gần gũi cũng rất ít người biết.
Vua hỏi Hồ Quý Ly vì sao lại biết được việc kín trong cung cũng như chuyện toà lầu của công chúa ở là cung Quảng Hàn do chính vua đặt tên. Hồ Quý Ly thật tình tâu bày chuyện câu thơ năm xưa trên bãi biển.
Điều này khiến vua cho rằng đúng là ý trời. Vì duyên trời định, nhà vua đã gả công chúa Nhất Chi Mai cho Hồ Quý Ly. Cũng nhờ có cuộc định hôn này mà ông phất lên nhanh như “diều gặp gió”.
Theo chính sử thì Hồ Quý Ly có 2 người cô đều làm cung nhân của Trần Minh Tông là bà Minh Từ Hoàng thái phi sinh ra Trần Nghệ Tông và bà Đôn Từ Hoàng thái phi sinh ra Trần Duệ Tông. Trần Nghệ Tông sau khi lên ngôi rất tín nhiệm Quý Ly nên đã gả em gái mới goá chồng là Huy Ninh công chúa. Trước khi lấy Hồ Quý Ly, công chúa Huy Ninh đang để tang chồng là Phó kỳ lang Trần Nhân Vinh mới bị giết.
Cả chính sử và dã sử đều cho rằng mối duyên kỳ lạ này là một thiên tình sử đến nhiều đời sau vẫn còn ngưỡng mộ. Bởi cuộc hôn nhân này ngoài duyên cớ như đã kể trên thì còn đặc biệt ở chỗ bất chấp cả quy chế đặt ra từ đời Trần Thủ Độ, đó là người trong hoàng tộc nhà Trần không được lấy người họ khác.
